Verlof in het onderwijs: alle verlofsoorten in po, vo, mbo en hbo op een rij

Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 1 augustus 2026
Gebaseerd op: CAO PO 2025-2027, CAO VO 2025/2027, CAO MBO 2025-2026 en CAO HBO 2026
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.

Inhoudsopgave

Welke soorten verlof er zijn
Vakantieverlof per sector
Kort buitengewoon verlof: de dagen op een rij
Zorgverlof voor een ziek gezinslid
Rond geboorte, adoptie en ouderschap
Spaarverlof en sabbatical
Verlof vanaf 57 jaar
Bijzondere regelingen die maar in één cao staan
Mag je school je verlof weigeren?
Je aanvraag is afgewezen: dit zijn je stappen
Verlof en ziekte
Zes vragen die leraren het vaakst stellen
Samenvatting

Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl. Een plek voor leraren, andere onderwijsprofessionals en iedereen die geïnteresseerd is in de arbeidsvoorwaarden in het onderwijs. Vanuit mijn achtergrond als biologieleraar, onderwijskundige en lerarenopleider schrijf ik artikelen en maak ik video’s om fundamentele kennis over onderwijs, leren en lesgeven begrijpelijk aan te bieden. Op de community voor leraren vind je een overzicht van alle uitgewerkte onderwerpen geordend per thema en een groep onderwijsprofessionals waar je je vragen aan kunt stellen.

Verlof is het onderwerp waarover de vier onderwijs-cao’s het meest van elkaar verschillen. Voor een sterfgeval in de eerste graad krijg je overal vier dagen, maar voor een verhuizing, een jubileum of ondertrouw loopt het compleet uiteen, en in het hbo betaal je feestdagen zelfs uit je eigen vakantie-uren. Dit artikel zet alle verlofsoorten naast elkaar, met per sector het artikelnummer erbij.

Voor de duidelijkheid: dit artikel gaat over verlof voor onderwijspersoneel. Zoek je informatie over verlof voor leerlingen, bijvoorbeeld een dag vrij buiten de schoolvakanties om, dan gaat dat over de Leerplichtwet en niet over de cao.

Na het lezen van dit artikel weet je op hoeveel vakantie je recht hebt, welke gebeurtenissen betaald verlof opleveren, hoe zorgverlof in jouw sector wordt betaald, en of je in jouw cao verlof kunt sparen.

Neem een kijkje in de community!

Tabel met het vakantieverlof per jaar in po, vo, mbo en hbo — *Dit schema is gewoon vrij te gebruiken! Link wel even naar deze pagina.*

Let op: hulpmiddel, geen juridisch advies. Aan dit artikel kun je geen rechten ontlenen. Cao-teksten worden regelmatig gewijzigd en de uitleg van een bepaling kan per situatie verschillen. Voor jouw situatie is de actuele cao-tekst leidend. Twijfel je, of gaat het ergens over? Leg het dan voor aan je werkgever, je P(G)MR of je vakbond.

1. Welke soorten verlof er zijn

Kort antwoord: er zijn zes categorieën, en ze werken allemaal anders. Vakantieverlof, kort buitengewoon verlof, zorgverlof, verlof rond geboorte en ouderschap, spaarverlof, en seniorenverlof.

Vakantieverlof is je gewone vakantie. In het po en hbo uitgedrukt in uren, in het mbo in dagen, en in het vo voor leraren gekoppeld aan de schoolvakanties.
Kort buitengewoon verlof is betaald verlof voor gebeurtenissen als een sterfgeval, een huwelijk of een verhuizing. Hier verschillen de cao’s het meest.
Zorgverlof is er in een kortdurende en een langdurende variant, en het verschil zit in het percentage dat je doorbetaald krijgt.
Verlof rond geboorte en ouderschap volgt deels de Wet arbeid en zorg, maar drie van de vier cao’s leggen er iets bovenop.
Spaarverlof bestaat nog maar in één sector voor nieuwe deelnemers.
Seniorenverlof heet overal anders en werkt overal net iets anders, maar draait steeds om minder werken tegen een eigen bijdrage.

Eén ding vooraf, want het scheelt veel discussie: kort buitengewoon verlof wordt in het vo niet naar rato van je betrekkingsomvang berekend. Werk je twee dagen per week en overlijdt je vader, dan krijg je gewoon vier dagen. De enige uitzondering daarop is het geboorteverlof, dat wél naar rato gaat (artikel 15.1 lid 3).

2. Vakantieverlof per sector

Sector	Hoeveel	Hoe het werkt	Artikel
Po	428 uur per jaar	Inclusief de algemeen erkende feestdagen. Daarvan is vier maal je wekelijkse arbeidsduur wettelijk verlof, bij een voltijder 160 uur. Opbouw van 1 oktober tot 1 oktober.	8.1
Vo	de schoolvakanties plus vijf extra dagen	Voor leraren en directie. Buiten die periodes heb je geen vakantieverlof. OOP heeft vaste uren: bij 40 uur per week 160 uur wettelijk plus 266 uur bovenwettelijk.	14.1 en 14.2
Mbo	30 dagen per kalenderjaar	20 wettelijke en 10 bovenwettelijke. Feestdagen kunnen niet als vakantiedag worden aangemerkt. Wettelijke dagen vervallen zes maanden na het jaar, bovenwettelijke pas na vijf jaar.	8.1
Hbo	219, 323 of 428 uur	Afhankelijk van de werkweek die je hebt gekozen: 36, 38 of 40 uur. Deeltijd naar evenredigheid, afgerond naar boven op halve uren.	J-4

Het opvallendste verschil zit in de feestdagen, en dat is precies waar mensen zich op verkijken bij een sectorwissel.

In het po zitten de feestdagen in die 428 uur. Ze gaan er dus vanaf, en je vakantie is minder ruim dan het getal doet vermoeden.
In het mbo mogen feestdagen uitdrukkelijk niet als vakantiedag worden aangemerkt (artikel 8.1 lid 2). Ze komen er dus bovenop.
In het hbo is het het scherpst: valt een feestdag niet in het weekend, dan compenseer je die dag zelf (artikel J-1 lid 3). Feestdagen kosten je daar dus eigen uren.

Nog een paar bepalingen die je vakantie raken. In het vo kan je werkgever je in bijzondere omstandigheden vragen je tijdens het vakantieverlof beschikbaar te houden: voor directieleden maximaal een week, voor leraren maximaal twee dagen, en alleen de eerste en de laatste dagen van de zomervakantie komen daarvoor in aanmerking (artikel 14.1 lid 4). In het hbo kan je werkgever na instemming van de PMR per jaar maximaal een week en vier dagen als verplichte vakantie aanwijzen (artikel J-8 lid 4). En in het mbo trekt je werkgever verleend vakantieverlof in als je ziek wordt, tot ten hoogste 23 dagen per kalenderjaar, tenzij je schriftelijk instemt met opnemen (artikel 8.1 lid 8).

3. Kort buitengewoon verlof: de dagen op een rij

Kort antwoord: voor het overlijden van je partner, ouders of kinderen krijg je in alle vier de sectoren vier dagen. Bij alle andere gebeurtenissen loopt het uiteen, en soms flink.

Gebeurtenis	Po (artikel 8.6)	Vo (artikel 15.1)	Mbo (artikel 8.2a)	Hbo (artikel J-9)
Overlijden partner, ouders of kinderen	4 dagen	4 dagen	4 dagen	4 dagen
Overlijden tweede graad	2 dagen, of ten hoogste 4 bij begrafenis of nalatenschap	2 dagen	2 dagen	2 dagen, of ten hoogste 4 bij begrafenis of nalatenschap
Overlijden derde of vierde graad	niet apart genoemd	1 dag	niet apart genoemd	onbetaald of uit eigen verlof
Eigen huwelijk of partnerregistratie	2 dagen	4 dagen	4 dagen	2 dagen
Huwelijk familie eerste of tweede graad	1 dag	1 dag, of hoogstens 2 buiten je woonplaats	1 dag, of ten hoogste 2	1 dag
Verhuizing	2 dagen	2 dagen, in bijzondere gevallen 4	2 dagen bij standplaatswijziging, anders 1 dag	2 dagen bij standplaatswijziging, bijzonder ten hoogste 4
Woning zoeken	niet genoemd	niet genoemd	1 dag bij standplaatswijziging	ten hoogste 2 dagen bij standplaatswijziging
Ondertrouw	niet genoemd	niet genoemd	1 dag	onbetaald
Ambts- of huwelijksjubileum	niet genoemd	1 dag	1 dag	onbetaald
Bevalling van je partner	niet apart, valt onder geboorteverlof	2 dagen	valt onder geboorteverlof	valt onder geboorteverlof
Religieuze feestdag	niet genoemd	ten hoogste 2 dagen (bijlage 4)	ten hoogste 4 dagen (artikel 8.3 lid 2)	niet genoemd
Calamiteit	via de Wet arbeid en zorg	via de Wet arbeid en zorg	1 dag, met mogelijkheid van 1 dag verlenging	via de Wet arbeid en zorg

Drie dingen vallen op als je die tabel leest.

Het hbo is het krapst. Ondertrouw, een verhuizing die niets met je standplaats te maken heeft, overlijden van familie in de derde en vierde graad en alle huwelijks- en ambtsjubilea zijn er onbetaald of gaan van je eigen verlofdagen af (artikel J-9 lid 4). Daar staat wel iets tegenover, zie hoofdstuk 8 van dit artikel.
Het vo en mbo zijn het ruimst bij je eigen huwelijk: vier dagen tegen twee in het po en hbo.
Het mbo kent als enige verlof voor het zoeken van een woning én voor ondertrouw, allebei één dag, plus ten hoogste twee weken bij ernstige ziekte van je partner, ouders of kinderen.

Let ook op de aanvraagtermijn. In het hbo vraag je dit verlof ten minste een week van tevoren aan (artikel J-9 lid 3). In de andere sectoren staat geen vaste termijn, maar tijdig melden is overal het uitgangspunt.

Nog een bepaling die alleen in het hbo staat en die voor een specifieke groep veel waard is: lidmaatschap van een rijkserkende examencommissie of optreden als rijksgecommitteerde levert ten hoogste veertien dagen betaald verlof per jaar op (artikel J-9 lid 1).

4. Zorgverlof voor een ziek gezinslid

Kort antwoord: het vo en het hbo betalen kortdurend zorgverlof volledig door, het po ook, en het mbo blijft op de wettelijke 70 procent steken. Dat verschil kan flink oplopen.

Sector	Kortdurend zorgverlof	Langdurend zorgverlof	Artikel
Po	maximaal tweemaal je wekelijkse arbeidsduur per twaalf maanden, betaald	onbetaald, maximaal zesmaal je wekelijkse arbeidsduur per twaalf maanden	8.7 en 8.8
Vo	tot tweemaal je wekelijkse arbeidsduur per twaalf maanden, met behoud van bezoldiging, te verlengen met een geneeskundige verklaring	geregeld in artikel 15.2 en 15.3	15.1.a
Mbo	tweemaal je wekelijkse arbeidsduur per twaalf maanden tegen 70 procent van je loon	onbetaald, zesmaal je wekelijkse arbeidsduur	8.2c
Hbo	ten hoogste tweemaal je werktijd per week per jaar, betaald, met verlenging op basis van een geneeskundige verklaring	via de Wet arbeid en zorg	J-11

Het vo is hier het gunstigst geformuleerd: artikel 15.1.a spreekt van verlof met behoud van bezoldiging, zonder percentage, wat neerkomt op honderd procent. De Wet arbeid en zorg kent slechts 70 procent. Dat is dus een bovenwettelijke aanvulling die veel mensen niet kennen.

En vergeet niet dat kortdurend zorgverlof in het vo niet naar rato gaat (artikel 15.1 lid 3). Werk je in deeltijd, dan krijg je tweemaal je eigen wekelijkse arbeidsduur, wat logisch is, maar de andere verlofsoorten uit artikel 15.1 lid 2 krijg je in hele dagen.

5. Rond geboorte, adoptie en ouderschap

Kort antwoord: het po is hier het gunstigst, het hbo het meest kaal, en het verschil zit in de aanvulling bovenop de UWV-uitkering.

Sector	Aanvullend geboorteverlof	Betaald ouderschapsverlof	Adoptie of pleegzorg
Po	vijf hele weken binnen zes maanden, aangevuld tot 100 procent	415 uur: 75% in het eerste levensjaar, 55% daarna tot het kind vier is (artikel 8.19). Daarnaast 1040 uur onbetaald	maximaal zes weken
Vo	wettelijk, dus 70% van het maximumdagloon	415 uur: 75% in het eerste levensjaar, 55% daarna tot het kind vier is (artikel 15.7.a). Totaal 830 uur per kind	zes weken
Mbo	wettelijk, dus 70% van het maximumdagloon	830 uur totaal, waarvan bovenwettelijk 55% over maximaal 415 uur (bijlage E). Geen 75%-tranche	ten hoogste zes aaneengesloten weken
Hbo	aangevuld tot 100 procent van je salaris per dag, gemaximeerd op het maximumdagloon	geen cao-aanvulling: volledig conform de Wet arbeid en zorg (artikel J-10 lid 5)	ten hoogste zes weken tegen 100% loondoorbetaling

Dat hbo-vakje verdient een toelichting, want het is een reden om je eigen hogeschool na te vragen. De cao hbo verwijst voor ouderschapsverlof uitsluitend naar de wet. Maar hoofdstuk K draagt het lokale overleg wél op om over betaald ouderschapsverlof afspraken te maken, met als minimum dat je pensioenopbouw volledig doorloopt en je grondslag voor de sociale verzekeringen niet wordt aangetast. Per hogeschool kan er dus toch een regeling zijn. En via het keuzemenu kun je zelf uren of geld inzetten voor verlenging of aanvulling van je ouderschapsverlof, maar dat betaal je dan uit eigen bronnen.

Over zwangerschapsverlof, bevallingsverlof en de hele ouderschapsverlofregeling schreef ik een apart en veel uitgebreider artikel: zwangerschapsverlof en ouderschapsverlof in het onderwijs. Daar staan ook de terugbetalingsverplichtingen en de rechtspraak in.

Zwangerschaps- en bevallingsverlof: de weken op een rij

Kort antwoord: samen ten minste zestien weken, en als je later bevalt dan uitgerekend worden dat er meer.

Je zwangerschapsverlof kan ingaan vanaf zes weken voor de dag na je uitgerekende datum, en moet uiterlijk vier weken voor die dag ingaan. Het loopt tot en met de dag van de bevalling.
Je bevallingsverlof begint de dag na de bevalling en duurt ten minste tien aaneengesloten weken, plus zoveel dagen als je zwangerschapsverlof korter was dan zes weken.
Beval je láter dan uitgerekend, dan komen die dagen erbij. Je totaal wordt dan langer dan zestien weken; je tien weken bevallingsverlof blijven staan.
De uitkering loopt via het UWV op grond van de Wet arbeid en zorg. In het mbo bepaalt artikel 55 dat je aanspraak houdt op je volle loon en dat de UWV-uitkering daarop in mindering wordt gebracht. In het hbo legt artikel J-10 vast dat het verlof betaald is en herhaalt het de termijnen uit de wet.

Valt je verlof samen met de schoolvakantie?

Kort antwoord: dan ben je die vakantie niet kwijt, en dat is precies de bepaling die het vaakst over het hoofd wordt gezien.

Voor onderwijspersoneel is dit een reëel scenario: zestien weken verlof lopen bijna altijd door een vakantieperiode heen. Alle sectoren behalve het hbo hebben daar iets over geregeld.

In het vo behoud je aanspraak op het vakantieverlof dat samenvalt met je zwangerschaps- en bevallingsverlof. Je neemt het aansluitend op, tenzij je met je werkgever iets anders afspreekt. Stond er in de voorafgaande ondernemings-cao een gunstiger bepaling, dan gaat die voor.
In het po schort je zwangerschaps- en bevallingsverlof al ingepland vakantieverlof op, naar een moment dat je in overleg met je werkgever bepaalt.
In het mbo geldt bij samenloop dat je je vakantiedagen in overleg met je werkgever opneemt, voor wie in het primaire proces werkt in carrièrepatroon 9 of hoger.
De cao hbo kent hierover geen aparte bepaling. Vraag daar dus expliciet na hoe het wordt geregeld en leg het antwoord vast.

Regel dit vóóraf, niet achteraf. Het gaat al snel om enkele weken, en achteraf is het een discussie over wat er ooit is afgesproken.

6. Spaarverlof en sabbatical

Kort antwoord: alleen het vo kent nog een spaarverlofregeling waar je nieuw in kunt stappen. Het po heeft hem gesloten, het mbo heeft hem afgeschaft, en het hbo doet het via het keuzemenu.

In het vo kun je per jaar maximaal 60 uur verlof sparen, en je werkgever kan dat maximum in overleg met de P(G)MR verhogen (artikel 15.8 lid 1). Voor onderwijzend personeel wordt die 60 klokuren gelijkgesteld aan één lesuur per week. De minimale spaartermijn is vier jaar, de maximale twaalf jaar (bijlage 5). Je neemt het op als sabbatsverlof van minimaal 240 aaneengesloten klokuren, of als seniorenverlof vanaf 52 jaar van minimaal 60 klokuren per schooljaar. De opname begint uiterlijk in het derde schooljaar na je spaartermijn, anders vervalt de mogelijkheid. Aanvragen doe je vóór 1 februari; je werkgever beslist uiterlijk 1 mei.

Ga je uit dienst, dan heb je in het vo drie keuzes: het verlof opnemen vóór het einde van je dienstverband, de waarde overdragen naar een nieuwe werkgever die een spaarverlofregeling kent, of laten uitbetalen tegen je maandsalaris gedeeld door 160. Bij onvrijwillig ontslag om andere redenen is dat je maandsalaris gedeeld door 138, wat gunstiger uitpakt.

In het po is spaarverlof gesloten: artikel 8.20 geldt alleen nog voor werknemers die vóór 1 juli 2016 met hun werkgever hadden afgesproken verlof te sparen. Nieuwe deelname is niet meer mogelijk.

In het mbo bestaat spaarverlof helemaal niet meer. De oude regeling sabbats- of seniorenverlof is vervallen per 1 augustus 2006 (bijlage I, artikel 9). Sterker nog, de cao verbiedt sparen op twee plaatsen: het persoonlijk budget van 50 uur kan niet worden gespaard (artikel 9.3 lid 1) en het seniorenverlof evenmin (artikel 9.9 lid 3). Wat er wel is, is onbetaald verlof volgens bijlage I: aanvragen ten minste drie maanden vooraf, je werkgever beslist binnen een maand, en voortijdige beëindiging is in beginsel niet mogelijk. Bij verlof tot zes maanden verhaalt je werkgever 40 procent van de pensioenpremie op je, bij zes tot twaalf maanden 60 procent.

Het hbo regelt het anders: via het keuzemenu (hoofdstuk L). Je kunt uren die je boven je normjaartaak werkt inzetten als bron, tot maximaal 90 uur per jaar, en die omzetten in sabbatsverlof. De voorwaarden zijn concreet: bij voorkeur eenmaal per vier jaar gedurende twee maanden, met een maximum van eenmaal per zes jaar gedurende drie maanden. Word je ziek tijdens je sabbatsverlof, dan meld je dat direct en wordt de periode opgeschort als de ziekte langer dan vier weken duurt. Eindigt je dienstverband voortijdig, dan wordt je opgebouwde spaarsaldo gelijkgesteld aan je resterende vakantieverlof. De waarde van één uur is 1/138e deel van je maandsalaris, oftewel 0,725 procent, inclusief vakantietoeslag.

Onbetaald verlof heeft twee stille kosten. Over onbetaalde uren bouw je geen vakantie op, en je pensioenopbouw loopt niet vanzelf door. In het mbo staat het hierboven al concreet, in de andere sectoren is het per geval geregeld. Vraag het na bij je werkgever en kijk wat het doet met je opbouw in Mijn ABP vóórdat je tekent.

Spaar je verlof om eerder te kunnen stoppen, houd dan rekening met de fiscus. Komt een regeling er in de praktijk op neer dat je vervroegd uittreedt, dan kan de Belastingdienst hem aanmerken als een regeling voor vervroegde uittreding, en dan volgt er een heffing voor je werkgever. Dat verklaart waarom werkgevers terughoudend reageren op lange verlofblokken vlak voor de AOW-leeftijd. Een sabbatical is echter niet automatisch zo’n regeling: elk verzoek moet op zichzelf worden beoordeeld. Krijg je nee te horen met een fiscaal argument, vraag dan waarom dat in jouw situatie zou gelden.

7. Verlof vanaf 57 jaar

Kort antwoord: in het po, vo en mbo begint het op je 57e, in het hbo tien jaar voor je AOW. Overal betaal je een eigen bijdrage, en die loopt uiteen van 25 tot 50 procent.

Sector	Vanaf	Hoeveel uur	Eigen bijdrage	Artikel
Po	57 jaar	130 uur bijzonder PDI-budget, plus 40 uur uit je gewone PDI-uren zonder eigen bijdrage. Maximaal 340 uur totaal verlof	40% bij schaal 8 of lager, 50% daarboven	9.6
Vo	57 jaar	170 uur (50 uit je basisbudget plus 120 aanvullend), uit te breiden tot 340 uur	40% bij maximumschaal 1 tot en met 8, 50% bij schaal 9 of hoger; over het deel boven 170 uur 100%	7.2
Mbo	57 jaar	170 uur, vanaf 60 jaar nog 170 uur extra, en in de laatste vijf jaar voor je AOW 340 uur	30% bij carrièrepatroon 1 tot en met 8, 45% daarboven; over het extra deel vanaf 60 jaar 100%	9.5 tot en met 9.8a
Hbo	tien jaar voor je AOW	maximaal 20% van je jaartaak, gedurende maximaal vijf jaar, plus eventueel 20% onbetaald	45% tussen tien en vijf jaar voor je AOW, 25% in de vijf jaar daarna; schaal 1 tot en met 7: 35% en 20%	M-2-a

Twee dingen om goed te lezen voordat je tekent. In alle vier de sectoren loopt je pensioenopbouw gewoon door over je oorspronkelijke betrekkingsomvang, en blijven aan je salaris gekoppelde aanspraken zoals je eindejaarsuitkering en vakantietoeslag berekend over het salaris dat je zonder de regeling zou hebben verdiend. Dat is de belangrijkste reden om de regeling te gebruiken in plaats van gewoon minder te gaan werken.

Maar in het hbo zit een voorwaarde die je nergens anders vindt: wie gebruikmaakt van de regeling werktijdvermindering senioren verplicht zich schriftelijk om na afloop van die periode uit dienst te treden, voor een omvang die minimaal gelijk is aan de werktijdvermindering (artikel M-2-a lid 2). Je mag in de vrijgekomen tijd bovendien geen nieuwe inkomsten uit arbeid of bedrijf verwerven (lid 9). Lees dat artikel dus helemaal voordat je instapt.

8. Bijzondere regelingen die maar in één cao staan

Gendertransitieverlof (hbo, artikel J-16). In totaal maximaal 33 weken betaald verlof met behoud van salaris en toelagen, te bespreken minstens een half jaar van tevoren en met een artsverklaring. Dit staat in geen enkele andere onderwijs-cao.
Mantelzorgregeling (hbo, artikel J-17). Je werkgever kan extra betaald verlof toekennen wanneer ander bijzonder verlof niet meer beschikbaar is.
Onbereikbaarheid (po, artikel 2.3 lid 4). Geen verlof, maar wel een grens: je hebt het recht onbereikbaar te zijn voor ouders en verzorgers op niet-werkdagen en op werkdagen na 18.00 uur. Het mbo kent iets vergelijkbaars in artikel 3.2 lid 7.
Verlof voor een examencommissie (hbo, artikel J-9 lid 1). Ten hoogste veertien dagen per jaar bij lidmaatschap van een rijkserkende examencommissie of optreden als rijksgecommitteerde.
Vier dagen voor een religieuze feestdag (mbo, artikel 8.3 lid 2). Het vo kent er ten hoogste twee (bijlage 4), het po en hbo noemen het niet.

Hoe je verlof aanvraagt zonder gedoe

De meeste verlofdiscussies gaan niet over de vraag of je recht hebt, maar over de vorm waarin je het vraagt. Dat is oplosbaar.

Noem het bij de naam die in de cao staat. “Ik wil een dag vrij voor de begrafenis van mijn oom” is iets anders dan “ik wil kort buitengewoon verlof opnemen”. Bij het tweede staat er een regel tegenover.
Vraag het zo vroeg als je kunt, ook als je nog niet alles weet. Bij verlof rond geboorte, adoptie of zorg gelden aanmeldtermijnen, en die zijn er niet om je te pesten maar om vervanging te regelen.
Zet het in een mail, hoe klein ook. Niet formeel doen, gewoon vastleggen. Bij ziekte van een kind of een sterfgeval wil je achteraf niet ook nog discussie over wat er is afgesproken.
Vraag of het betaald of onbetaald is, en wat het doet met je pensioenopbouw. Bij betaald ouderschapsverlof loopt je pensioen gewoon door; bij lang onbetaald verlof in het vo betaal je de premie zelf.

Word je geweigerd zonder uitleg, vraag dan op welk artikel dat berust. Vaak blijkt er dan geen artikel te zijn, maar een gewoonte.

9. Mag je school je verlof weigeren?

Kort antwoord: dat verschilt per verlofsoort, en het verschil is groter dan de meeste mensen denken. Er zijn drie categorieën. Weet je in welke jouw aanvraag valt, dan weet je ook hoe stevig je staat.

Verlof dat je school niet kan weigeren. Zwangerschaps- en bevallingsverlof, geboorteverlof, calamiteiten- en kort verzuimverlof, adoptie- en pleegzorgverlof, en ouderschapsverlof. Het recht zelf staat vast. Bij ouderschapsverlof en aanvullend geboorteverlof mag je werkgever wél de spreiding aanpassen als daar een zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang voor is, maar hij kan het verlof niet schrappen.

Verlof dat je krijgt, tenzij er een zwaarwegend belang tegenover staat. Kortdurend en langdurend zorgverlof vallen hieronder. Vakantieverlof heeft zijn eigen regel: vraag je het schriftelijk aan, dan wordt het vastgesteld zoals jij het wilt, tenzij je werkgever binnen twee weken schriftelijk gewichtige redenen aanvoert (artikel 7:638 lid 2 BW). Reageert hij niet binnen die twee weken, dan staat je vakantie vast. Let op: een cao of arbeidsovereenkomst mag hier ten nadele van de werknemer van afwijken, dus kijk ook in je eigen cao. En voor onderwijzend personeel in po en vo is dit vooral theorie, omdat je vakantie samenvalt met de schoolvakanties. Voor onderwijsondersteunend personeel en voor bovenwettelijke dagen speelt het wel.

Verlof waarvoor je toestemming nodig hebt. Onbetaald verlof, sabbatical, spaarverlof en een deel van het kort buitengewoon verlof uit je cao. Hier heb je geen wettelijk recht: het is een verzoek, en je werkgever weegt het af. Dat betekent niet dat hij zomaar nee mag zeggen, wel dat de lat lager ligt.

Hoe zwaar weegt een zwaarwegend bedrijfsbelang?

Zwaarder dan werkgevers vaak denken. Een kantonrechter in Rotterdam wees in februari 2023 een beroep op zwaarwegend bedrijfsbelang af bij een werkneemster die haar negen weken betaald ouderschapsverlof aaneengesloten wilde opnemen. Het personeelstekort was aannemelijk en de collega’s hadden het druk, maar dat was op zichzelf onvoldoende: er waren geen aantoonbare gevolgen voor klanten of omzet (ECLI:NL:RBROT:2023:1355). Die zaak speelde buiten het onderwijs, dus reken je niet rijk. De lijn is wel bruikbaar: “we hebben al krapte” is een omstandigheid, geen argument. Je werkgever moet uitleggen waarom juist jouw verlof, in juist die periode, tot een onaanvaardbaar probleem leidt.

10. Je aanvraag is afgewezen: dit zijn je stappen

Kort antwoord: vraag het besluit eerst op papier, en ga daarna pas escaleren. Zonder papier heb je niets om op terug te vallen.

Wat ik zou doen na een nee

De meeste afwijzingen zijn geen juridisch standpunt maar een roosterprobleem. Dat is goed nieuws, want roosterproblemen zijn oplosbaar. Maar je moet wel weten wat je precies te horen hebt gekregen.

Vraag het besluit schriftelijk, met de reden en het artikel waarop het berust. Dat is geen escalatie, dat is vragen wat de grond is. In het po moet een afwijzing van buitengewoon verlof sowieso binnen twee weken schriftelijk komen. In het mbo moet je werkgever een afwijzing van onbetaald verlof motiveren en meedenken over een alternatief.
Kijk of het echt een afwijzing is of een tegenvoorstel. Bij ouderschapsverlof en aanvullend geboorteverlof mag je werkgever de spreiding aanpassen. “Niet aaneengesloten” is iets anders dan “nee”.
Ga eerst terug naar je leidinggevende, met het artikel in de hand. Vraag niet of het alsnog mag, maar wat er nodig is om het wel te laten werken. Dat is een ander gesprek.
Blijft het nee, bel dan je vakbond voordat je iets tekent. Als je lid bent zit juridisch advies erbij, en zij doen dit soort zaken dagelijks.
Gaat het niet alleen over jou maar over hoe je school verlof in het algemeen toekent, leg het dan bij de p(g)mr. Individuele zaken horen daar niet thuis, beleid wel.
De laatste stap is de kantonrechter. Dat is zelden nodig, maar het bestaat, en alleen al weten dat het bestaat verandert het gesprek.

Leg het vast in een mail, ook als het goed afloopt. Halve afspraken zijn de belangrijkste bron van gedoe in het volgende schooljaar.

11. Verlof en ziekte

Kort antwoord: ziekte en vakantie zijn twee verschillende dingen, en je school mag ze niet zomaar bij elkaar optellen.

Je wordt ziek tijdens een vastgestelde vakantie. Dan zijn dat ziektedagen, geen vakantiedagen. Afboeken van je verlofsaldo mag alleen als jij daar uitdrukkelijk mee instemt, en de Hoge Raad heeft in november 2023 bepaald dat die instemming per keer moet worden gegeven, op het moment dat je ziek wordt (ECLI:NL:HR:2023:1603). Een algemene afspraak vooraf of een zin in een personeelshandboek is niet genoeg. Voor je bovenwettelijke vakantiedagen mag in een schriftelijke overeenkomst of cao wél worden afgesproken dat ziektedagen als vakantie gelden; voor je wettelijke minimum niet.

Je bent langdurig ziek en wilt op vakantie. Dat kan, en het is vaak verstandig ook: over opgenomen vakantie krijg je honderd procent doorbetaald, terwijl je in je tweede ziektejaar op een lager percentage zit. Meld het wel bij je werkgever en bespreek het met de bedrijfsarts, want het moet passen bij je re-integratie.

Je bent ziek in de zomervakantie. Als onderwijzend personeel in po en vo levert dat geen extra vrije dagen op: je vakantie valt samen met de schoolvakanties en die schuiven niet op. Je re-integratie loopt wel door. Afspraken met de bedrijfsarts gaan gewoon door in de vakantie, tenzij daar iets anders over is afgesproken.

Of je vakantie opbouwt terwijl je ziek bent, staat verderop bij vraag zes.

12. Zes vragen die leraren het vaakst stellen

Krijg ik feestdagen erbij of gaan ze van mijn verlof af?

Dat verschilt per sector. In het po zitten de feestdagen in je 428 uur (artikel 8.1 lid 1). In het mbo kunnen ze niet als vakantiedag worden aangemerkt en komen ze er dus bovenop (artikel 8.1 lid 2). In het hbo compenseer je een feestdag die niet in het weekend valt zelf (artikel J-1 lid 3). In het vo vallen ze binnen de schoolvakanties.

Hoeveel dagen krijg ik bij een sterfgeval?

Vier dagen bij het overlijden van je partner, ouders of kinderen, in alle vier de sectoren. Bij tweede graad twee dagen, en in het po en hbo ten hoogste vier als je de begrafenis of nalatenschap regelt. In het vo krijg je bovendien één dag bij derde of vierde graad; in het hbo is dat onbetaald.

Krijg ik zorgverlof volledig doorbetaald?

In het po, vo en hbo wel. In het mbo niet: daar geldt 70 procent van je loon (artikel 8.2c). Het vo is het gunstigst geformuleerd, want artikel 15.1.a spreekt van verlof met behoud van bezoldiging zonder enig percentage.

Kan ik verlof sparen voor een sabbatical?

In het vo wel, maximaal 60 uur per jaar over een spaartermijn van vier tot twaalf jaar (artikel 15.8 en bijlage 5). In het hbo via het keuzemenu, tot 90 uur per jaar. In het po alleen als je vóór 1 juli 2016 al deelnam. In het mbo helemaal niet.

Moet ik in de zomervakantie bereikbaar zijn?

In het vo alleen in bijzondere omstandigheden en begrensd: voor leraren ten hoogste twee dagen, en alleen de eerste en de laatste dagen van de zomervakantie (artikel 14.1 lid 4). In het po heb je bovendien het recht onbereikbaar te zijn voor ouders op niet-werkdagen en na 18.00 uur (artikel 2.3 lid 4).

Bouw ik vakantie op als ik ziek ben?

Over het wettelijk minimum altijd volledig. Over het bovenwettelijke deel verschilt het: in het hbo bouw je daarover alleen op gedurende de eerste zes maanden van je ziekteverlof (artikel J-7 lid 1). In het mbo trekt je werkgever verleend vakantieverlof in als je ziek wordt, tot ten hoogste 23 dagen per jaar, en houd je 100 procent van je loon als je tijdens ziekte vakantie opneemt.

13. Samenvatting

Vakantie: 428 uur in het po (inclusief feestdagen), de schoolvakanties plus vijf dagen in het vo, 30 dagen in het mbo (feestdagen komen erbovenop), en 219, 323 of 428 uur in het hbo, afhankelijk van je werkweek.
In het hbo compenseer je een feestdag die niet in het weekend valt zelf. Dat is het scherpste verschil tussen de vier sectoren.
Voor het overlijden van je partner, ouders of kinderen krijg je overal vier dagen. Bij een huwelijk, verhuizing, jubileum of ondertrouw loopt het sterk uiteen; het hbo is daar het krapst.
Kortdurend zorgverlof is betaald in het po, vo en hbo. In het mbo krijg je 70 procent.
Het po vult aanvullend geboorteverlof aan tot 100 procent, het hbo ook. Het vo en mbo blijven op de wettelijke 70 procent.
Betaald ouderschapsverlof: 415 uur tegen 75 procent in het eerste levensjaar in het po en vo, 55 procent in het mbo, en geen cao-aanvulling in het hbo.
Spaarverlof kan alleen nog in het vo (60 uur per jaar) en via het keuzemenu in het hbo (90 uur per jaar). Het po heeft het gesloten, het mbo afgeschaft.
Seniorenverlof begint op je 57e in het po, vo en mbo, en tien jaar voor je AOW in het hbo. Let in het hbo op de verplichting om daarna uit dienst te treden.

Op zoek naar praktische kennis over onderwijs en
een betrokken groep collega’s om samen mee te leren?

NEEM EEN KIJKJE IN DE COMMUNITY

“Al je vragen over onderwijs, leren en lesgeven snel en op een plek beantwoord door
collega’s en andere experts”

Bronnen

PO-Raad, AOb, AVS, CNV Onderwijs, FvOv & FNV (2025). CAO PO 2025-2027. Hoofdstuk 8 en 9.
VO-raad, AOb, CNV Onderwijs, FvOv & FNV (2025). CAO VO 2025/2027. Hoofdstuk 14 en 15, bijlage 4 en bijlage 5.
MBO Raad, AOb, CNV, FvOv & FNV Overheid (2025). CAO MBO 2025-2026. Hoofdstuk 8 en 9, bijlage E en bijlage I.
Vereniging Hogescholen, AOb, FNV, CNV & FvOv (2025). CAO HBO 2026. Hoofdstuk J en L.
Wet arbeid en zorg. Overheid.nl. De wettelijke basis onder zorgverlof, geboorteverlof en ouderschapsverlof.
Alles over de cao primair onderwijs. CNV Onderwijs.
CAO PO. AVS. Met vragen en antwoorden over verlof en vakantie.
Onderwijsgeschillen. Publicatiepagina’s met de cao-teksten van po, vo, mbo en hbo.

Dit artikel is gebaseerd op de tekst van de CAO PO 2025-2027, de CAO VO 2025/2027, de CAO MBO 2025-2026 en de CAO HBO 2026. Cao’s veranderen; controleer bij twijfel altijd de actuele tekst of leg je situatie voor aan je HR-afdeling of een onderwijsbond. Advies en technische realisatie: Basten Berg, eenmeesterinleren.nl.