Onbevoegd voor de klas en zij-instroom: welke regels gelden er?

Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 1 augustus 2026
Gebaseerd op: CAO PO 2025-2027, CAO VO 2025/2027, CAO MBO 2025-2026 en CAO HBO 2026
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.

Inhoudsopgave

De klok begint te lopen zodra je begint
Po: de zij-instromer krijgt maximaal vier jaar
Vo: twee jaar, drie contracten en een studieplan
Mbo: 24 maanden, te verlengen tot 36
Hbo: geen bevoegdheid maar een basiskwalificatie
De vier sectoren naast elkaar
Wat je werkgever moet faciliteren
Wat je verdient tijdens je opleiding
Zes vragen die zij-instromers het vaakst stellen
Samenvatting

Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl. Een plek voor leraren, andere onderwijsprofessionals en iedereen die geïnteresseerd is in de arbeidsvoorwaarden in het onderwijs. Vanuit mijn achtergrond als biologieleraar, onderwijskundige en lerarenopleider schrijf ik artikelen en maak ik video’s om fundamentele kennis over onderwijs, leren en lesgeven begrijpelijk aan te bieden. Op de community voor leraren vind je een overzicht van alle uitgewerkte onderwerpen geordend per thema en een groep onderwijsprofessionals waar je je vragen aan kunt stellen.

Stap je als zij-instromer het onderwijs in of sta je onbevoegd voor de klas, dan gaat er iets in werking wat veel mensen zich niet realiseren: er loopt een termijn. Haal je je bevoegdheid niet binnen die termijn, dan eindigt je dienstverband in sommige sectoren van rechtswege. Daar staat tegenover dat je werkgever verplicht is je te faciliteren, in tijd én in geld. Dit artikel legt per sector uit hoe lang je hebt, wat je krijgt en wat er gebeurt als het niet lukt.

Na het lezen van dit artikel weet je welke termijn er in jouw sector geldt, hoeveel keer die kan worden verlengd, wat je werkgever moet regelen en welke landelijke subsidies er nog bovenop komen.

Neem een kijkje in de community!

Tabel met de termijn voor onbevoegd lesgeven en zij-instroom in po, vo, mbo en hbo — *Dit schema is gewoon vrij te gebruiken! Link wel even naar deze pagina.*

Let op: hulpmiddel, geen juridisch advies. Aan dit artikel kun je geen rechten ontlenen. Cao-teksten worden regelmatig gewijzigd en de uitleg van een bepaling kan per situatie verschillen. Voor jouw situatie is de actuele cao-tekst leidend. Twijfel je, of gaat het ergens over? Leg het dan voor aan je werkgever, je P(G)MR of je vakbond.

1. De klok begint te lopen zodra je begint

Kort antwoord: in alle vier de sectoren is onbevoegd lesgeven een tijdelijke situatie met een einddatum. Alleen verschilt die datum, en verschilt vooral wat er gebeurt als je het niet haalt.

Twee begrippen door elkaar: zij-instromer en onbevoegd. Een zij-instromer komt uit een ander beroep, doet een geschiktheidsonderzoek en volgt daarna een zij-instroomtraject naar de bevoegdheid. Onbevoegd voor de klas staan kan ook zonder dat traject, bijvoorbeeld als je een lerarenopleiding nog niet hebt afgerond of lesgeeft in een vak waarvoor je niet bevoegd bent. De cao’s behandelen die twee situaties verschillend.

En let op de derde variant: de leraar in opleiding, de lio. Dat is geen onbevoegde leraar maar een student met een arbeidsovereenkomst tijdens de eindstage. Daarvoor gelden eigen salarisbedragen en eigen regels.

2. Po: de zij-instromer krijgt maximaal vier jaar

Kort antwoord: een contract voor bepaalde tijd van maximaal twee jaar, twee keer verlengbaar met een jaar, en daarna eindigt het dienstverband van rechtswege als je de bevoegdheid niet hebt.

Artikel 3.2 regelt het als volgt. Je krijgt een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd van maximaal twee jaar. Haal je de bevoegdheid in die periode niet, dan kan die overeenkomst maximaal twee keer met een jaar worden verlengd. In totaal heb je dus vier jaar. Je werkgever stelt bij aanvang een plan op met facilitering in tijd en geld. Haal je het binnen die vier jaar niet, dan eindigt het dienstverband van rechtswege.

Dat is een harde bepaling, en het is goed om je te realiseren dat er geen verlenging bovenop zit. Vier jaar is vier jaar. Begin daarom op dag één met dat plan en laat vastleggen hoeveel uren en welk budget je krijgt, want dat is het enige waar je later op kunt terugvallen.

Ben je startende leraar, dus minder dan drie jaar werkzaam als leraar in het po, dan komt daar los van je opleiding een bijzonder inductiebudget van 40 uur per jaar bij, bovenop je 123 PDI-uren, plus begeleiding door een coach die uitdrukkelijk niet je direct leidinggevende is (artikel 9.5). Die begeleiding is dus een recht, geen gunst.

Het po kent daarnaast een eigen route voor onderwijsassistenten die doorstuderen: de onderwijsassistent in opleiding, geregeld in artikel 3.22 en verder.

3. Vo: twee jaar, drie contracten en een studieplan

Kort antwoord: een onbevoegde leraar wordt voor hoogstens twee jaar benoemd, in maximaal drie contracten, met een studieplan waarin facilitering in tijd en geld is vastgelegd.

Artikel 9.4 is behoorlijk concreet over wat je krijgt. Je werkgever stelt samen met jou een studieplan op, met facilitering in tijd en geld, gericht op het behalen van je bevoegdheid binnen twee jaar. En dan de bepaling die je moet noemen: je werkgever verleent studieverlof voor studieactiviteiten die onder werktijd plaatsvinden. Colleges of stagedagen die in je lesrooster vallen, hoef je dus niet in je eigen tijd in te halen.

Anders dan in het po staat er in de cao vo niet dat je dienstverband van rechtswege eindigt als je het niet haalt. Wat er wel gebeurt, is dat de keten afloopt: twee jaar en drie contracten, en daarna kan er niet nog een tijdelijk contract bij op deze grond. Meer over hoe die keten precies werkt staat in het artikel over vaste contracten.

Nog twee bepalingen uit dezelfde hoek. Een startende leraar wordt benoemd in een contract van minimaal 0,5 fte (artikel 9.3), dus je werkgever mag je niet met een minibaantje binnenhalen. En als startende leraar heb je recht op 20 procent minder lesgevende taak in je eerste jaar en 10 procent in je tweede, plus een driejarig inductieprogramma inclusief de benodigde tijd (artikel 8.3). Let op de definitie: startend betekent een eerste reguliere aanstelling in een leraarsfunctie, en een eerdere aanstelling als leraar in opleiding of als vervanger telt daarvoor niet mee.

4. Mbo: 24 maanden, te verlengen tot 36

Kort antwoord: het mbo werkt met een inspanningsverplichting in plaats van een harde einddatum, en trekt de ketenregeling op om je de tijd te geven.

Artikel 2.3a bepaalt dat een docent zonder volledige onderwijsbevoegdheid een inspanningsverplichting krijgt om het getuigschrift binnen 24 maanden te halen, te verlengen tot 36 maanden. Volg je een verkorte lerarenopleiding, dan kan de ketenregeling met maximaal twaalf maanden worden verlengd, zodat je niet halverwege je opleiding zonder contract zit.

Voor instructeurs geldt een vergelijkbare regeling in artikel 2.3b: eenzelfde verlenging van maximaal twaalf maanden. Instructeurs vallen niet onder de wettelijke benoembaarheidseisen voor docenten, want zij hebben eigen bekwaamheidseisen op grond van de Wet educatie en beroepsonderwijs.

Belangrijk voor je inschaling: functies waarvan lesgevende taken deel uitmaken en waarvoor de wettelijke eisen voor benoembaarheid van docenten gelden, moeten minimaal op LB-niveau worden gewaardeerd (artikel 5.1 lid 2). Die ondergrens hangt aan de functie-eisen, niet aan de vraag of jij het papiertje al binnen hebt.

En als startende docent heb je de eerste 24 maanden per jaar recht op 6,25 procent van de normjaartaak voor inwerkactiviteiten, exclusief je 59 uur professionalisering (artikel 2.3c lid 3). De toelichting rekent dat om op ongeveer honderd uur per jaar.

5. Hbo: geen bevoegdheid maar een basiskwalificatie

Kort antwoord: het hbo kent geen lesbevoegdheid zoals het funderend onderwijs, maar wel een basiskwalificatie didactische bekwaamheid, en die bepaalt of je functie docent mag heten.

Artikel F-2 lid 4: voor functies waarvan onderwijsgevende taken deel uitmaken en waarvoor een volledige en overdraagbare basiskwalificatie didactische bekwaamheid vereist is, waarin de basiskwalificatie examinering is geïntegreerd, geldt dat deze functies minimaal op functieschaal 11 moeten worden gewaardeerd.

En lid 5 trekt de consequentie: functies die daar niet aan voldoen krijgen een andere functiebenaming dan docent. Sinds 1 oktober 2023 mag het woord docent of lecturer niet meer voorkomen in de functienaam van nieuwe werknemers in schaal 10 of lager. Werk je dus in het hbo zonder volledige BDB, dan is de vraag niet of je bevoegd bent maar hoe je functie heet en hoe hij is gewaardeerd. De criteria daarvoor staan in bijlage XV en zijn uitgewerkt in het artikel over promotie naar een hogere schaal.

Nog een hbo-specifieke route: promovendi en Professional Doctorates die in schaal 10 zijn benoemd, kunnen voor maximaal 10 procent van hun betrekkingsomvang worden ingezet voor onderwijsbegeleidende taken zonder dat artikel F-2 van toepassing is, mits die taken een directe relatie hebben met hun eigen onderzoek en er geen rol van beoordelaar of examinator in zit (artikel F-3).

6. De vier sectoren naast elkaar

	Po	Vo	Mbo	Hbo
Termijn	2 jaar, twee keer verlengbaar met 1 jaar	2 jaar	24 maanden, verlengbaar tot 36	geen termijn, wel een kwalificatie-eis
Maximaal aantal contracten	volgt uit artikel 3.2	3	volgt de ketenregeling, met 12 maanden extra bij een verkorte opleiding	volgt artikel D-5
Gevolg als je het niet haalt	het dienstverband eindigt van rechtswege	de keten loopt af	inspanningsverplichting, geen automatisch einde	je functie heet geen docent en blijft schaal 10 of lager
Plan verplicht	ja, opgesteld door de werkgever bij aanvang	ja, samen met jou opgesteld	inspanningsverplichting	professionaliseringsplan met PMR-instemming
Studieverlof onder werktijd	facilitering in tijd en geld	ja, uitdrukkelijk	via de studiefaciliteiten van artikel 4.2	via artikel O-4 en O-5
Artikel	3.2	9.4	2.3a en 2.3b	F-2 en F-3

Het scherpste verschil zit in de derde rij. Het po is de enige sector waar je dienstverband van rechtswege eindigt als je de bevoegdheid niet binnen de termijn haalt. In het vo loopt alleen de keten af, in het mbo is het een inspanningsverplichting, en in het hbo hangt er geen einddatum aan maar blijft je functie in schaal 10.

7. Wat je werkgever moet faciliteren

Kort antwoord: meer dan de meeste mensen vragen. De faciliteiten zitten in twee lagen: de cao-bepaling voor je opleiding, en je gewone scholingsbudget dat daar los van staat.

Vo: een studieplan samen opgesteld, met facilitering in tijd en geld, en studieverlof voor studieactiviteiten onder werktijd (artikel 9.4). Dat laatste is de meest concrete bepaling van de vier.
Po: een plan bij aanvang met facilitering in tijd en geld (artikel 3.2), plus als starter 40 uur inductiebudget en een coach die niet je leidinggevende is (artikel 9.5).
Mbo: de studiefaciliteiten van artikel 4.2. Is de scholing in opdracht van je werkgever, verplicht, of gericht op het voorkomen van werkloosheid, dan krijg je 100 procent vergoeding van cursus-, examen-, materiaal-, reis- en verblijfkosten, is studieverlof arbeidstijd, en is een verrekenbeding nietig. Volg je de opleiding op eigen verzoek maar mede in het belang van de instelling, dan is het 50 procent, of in bijzondere gevallen 75 procent, plus studieverlof van maximaal één dag per week en vijf halve dagen per jaar voor tentamenvoorbereiding.
Hbo: past de opleiding in het professionaliseringsplan, dan wordt die voor 100 procent in tijd van de officiële studielast en 100 procent in geld gefaciliteerd; past hij er niet in, dan 25 procent in tijd (artikel O-4). Die uren worden in je jaartaak vrijgesteld.

Daar bovenop staat je gewone scholingsbudget, dat hier los van staat: 123 uur en € 525 in het po, 83 uur plus 16 uur en € 600 in het vo, 59 uur en € 500 in het mbo, en 40 uur basisrecht in het hbo. Zie het artikel over je scholingsbudget. En vergeet de landelijke regelingen niet: de lerarenbeurs, de zij-instroomsubsidie en de andere potjes staan op een rij in het artikel over de lerarenbeurs.

8. Wat je verdient tijdens je opleiding

Kort antwoord: als zij-instromer verdien je gewoon het salaris van de functie waarin je bent benoemd. Als leraar in opleiding met een arbeidsovereenkomst verdien je een vast, lager bedrag.

Situatie	Wat je verdient	Bron
Zij-instromer in het po of vo	het salaris van de functie waarin je bent benoemd, dus in de regel LB	bijlage A2 respectievelijk bijlage 9
Leraar in opleiding met arbeidsovereenkomst, vo	€ 1.829 per 1 november 2025 en € 1.851 per 1 november 2026, oftewel de helft van de eerste trede van LD, een schaal die hier alleen als rekenmaat dient	artikel 3.4 en bijlage 9
Leraar in opleiding, mbo	€ 1.857	bijlage A5
Leraar in opleiding, po	50 procent van schaal LB-1 of LC-1	artikel 6.19
Docent zonder volledige BDB in het hbo	schaal 10 of lager, en de functie heet geen docent	artikel F-2 lid 4 en 5

Dat lio-bedrag verdient een waarschuwing: het is geen deeltijdsalaris maar een vast bedrag voor de duur van je eindstage. Reken er dus niet mee alsof het je startsalaris is. Zodra je bevoegd bent en in een lerarenfunctie wordt benoemd, ga je naar de gewone tabel. De volledige tabellen per trede staan in het artikel over lerarensalarissen.

Hoe je goed begint als zij-instromer

Als zij-instromer begin je met twee banen tegelijk: lesgeven en je opleiding halen. Wat je in de eerste maanden regelt, bepaalt of dat te doen is.

Vraag naar je plan vóór je tekent. In het po stelt je werkgever dat op, in het vo maak je het samen. Daar staat in wat je krijgt aan tijd en begeleiding, en dat wil je weten voordat je begint.
Vraag hoeveel studieverlof onder werktijd je krijgt, en laat het in uren vastleggen. “We kijken hoe het loopt” betekent in de praktijk dat je het in de avonduren doet.
Ken je termijn en reken terug. In het po heb je twee jaar met tweemaal een jaar verlenging, in het vo twee jaar, in het mbo 24 maanden met verlenging tot 36. Zet de deadline van je opleiding daarnaast.
Vraag om een begeleider die niet je leidinggevende is. In het po staat dat zelfs met zoveel woorden in de cao. Je wilt kunnen zeggen dat iets niet lukt zonder dat het je beoordeling raakt.

Ga je het niet redden binnen de termijn, meld dat vroeg. Verlenging is in de meeste sectoren mogelijk, maar niet op het laatste moment.

Twijfel je of jouw opleiding je bevoegd maakt voor het vak dat je geeft, kijk dan bij de Rijksoverheid over de bevoegdheid van leraren. Daar staat per sector welke opleiding tot welke bevoegdheid leidt, en dat staat los van wat je cao over de termijn zegt.

9. Zes vragen die zij-instromers het vaakst stellen

Hoe lang mag ik onbevoegd voor de klas staan?

In het po maximaal vier jaar: twee jaar, twee keer verlengbaar met een jaar (artikel 3.2). In het vo hoogstens twee jaar, in maximaal drie contracten (artikel 9.4). In het mbo geldt een inspanningsverplichting om je getuigschrift binnen 24 maanden te halen, te verlengen tot 36 maanden (artikel 2.3a). Het hbo kent geen termijn maar wel een kwalificatie-eis.

Wat gebeurt er als ik mijn bevoegdheid niet haal?

In het po eindigt je dienstverband van rechtswege na die maximaal vier jaar. Dat is de hardste bepaling van de vier. In het vo loopt de keten af, in het mbo blijft het bij een inspanningsverplichting, en in het hbo blijft je functie in schaal 10 en mag hij geen docent heten.

Moet mijn school mijn opleiding betalen?

Faciliteren in tijd en geld staat in het po en vo als verplichting in de cao, met een plan dat bij aanvang wordt opgesteld. In het mbo hangt het percentage af van de grond: in opdracht van je werkgever of verplicht is het 100 procent, op eigen verzoek maar mede in het belang van de instelling 50 of 75 procent. In het hbo is het 100 procent als de opleiding in het professionaliseringsplan past en 25 procent in tijd als dat niet zo is.

Krijg ik studieverlof onder werktijd?

In het vo uitdrukkelijk wel: artikel 9.4 verplicht je werkgever studieverlof te verlenen voor studieactiviteiten die onder werktijd plaatsvinden. In het mbo is studieverlof arbeidstijd als de scholing in opdracht of verplicht is. In het po staat het onder de algemene facilitering in tijd, dus daar moet je het zelf concreet maken in het plan.

In welke schaal kom ik als zij-instromer?

In de schaal die bij je functie hoort, dus in het po en vo in de regel LB. In het mbo geldt bovendien de ondergrens uit artikel 5.1 lid 2: functies met lesgevende taken waarvoor de wettelijke benoembaarheidseisen gelden, worden minimaal op LB gewaardeerd. Ben je leraar in opleiding met een arbeidsovereenkomst, dan geldt een vast lager bedrag: in het vo € 1.829 en in het mbo € 1.857.

Krijg ik begeleiding?

In het po heb je als starter recht op 40 uur inductiebudget per jaar en op een coach die uitdrukkelijk niet je direct leidinggevende is (artikel 9.5). In het vo krijg je 20 procent minder lesgevende taak in je eerste jaar en 10 procent in je tweede, plus een driejarig inductieprogramma inclusief de benodigde tijd (artikel 8.3). In het mbo heb je de eerste 24 maanden per jaar recht op 6,25 procent van de normjaartaak voor inwerkactiviteiten, ongeveer honderd uur.

10. Samenvatting

Onbevoegd lesgeven is in alle vier de sectoren een tijdelijke situatie met een termijn eraan.
Po: maximaal vier jaar (2 plus 1 plus 1). Haal je het niet, dan eindigt je dienstverband van rechtswege (artikel 3.2).
Vo: hoogstens twee jaar in maximaal drie contracten, met een samen opgesteld studieplan én studieverlof voor studieactiviteiten onder werktijd (artikel 9.4).
Mbo: een inspanningsverplichting om je getuigschrift binnen 24 maanden te halen, te verlengen tot 36. Bij een verkorte lerarenopleiding kan de keten met twaalf maanden worden verlengd (artikel 2.3a en 2.3b).
Hbo: geen termijn, maar zonder volledige BDB heet je functie geen docent en blijft hij in schaal 10 of lager (artikel F-2 lid 4 en 5).
Als starter krijg je bovendien begeleiding: 40 uur en een coach in het po, 20 en 10 procent lesreductie plus een inductieprogramma in het vo, en ongeveer honderd uur inwerktijd in het mbo.
De facilitering voor je opleiding, je gewone scholingsbudget en de landelijke subsidies zijn drie losse bronnen die je kunt stapelen.
Leg het plan bij aanvang schriftelijk vast met concrete uren en bedragen. Dat is het enige waar je later op kunt terugvallen.

Op zoek naar praktische kennis over onderwijs en
een betrokken groep collega’s om samen mee te leren?

NEEM EEN KIJKJE IN DE COMMUNITY

“Al je vragen over onderwijs, leren en lesgeven snel en op een plek beantwoord door
collega’s en andere experts”

Bronnen

PO-Raad, AOb, AVS, CNV Onderwijs, FvOv & FNV (2025). CAO PO 2025-2027. Artikel 3.2, 3.22 en verder, 6.19 en 9.5.
VO-raad, AOb, CNV Onderwijs, FvOv & FNV (2025). CAO VO 2025/2027. Artikel 3.4, 8.3, 9.3 en 9.4.
MBO Raad, AOb, CNV, FvOv & FNV Overheid (2025). CAO MBO 2025-2026. Artikel 2.3a, 2.3b, 2.3c, 4.2 en 5.1, en bijlage A5.
Vereniging Hogescholen, AOb, FNV, CNV & FvOv (2025). CAO HBO 2026. Artikel F-2, F-3 en hoofdstuk O, en bijlage XV.
Onderwijsloket. Onafhankelijke informatie over routes naar het leraarschap en zij-instroom.
Kennisbank Onderwijsloket. Met uitleg over zij-instroomtrajecten, geschiktheidsonderzoek en de routes per sector.
Lerarenbeurs. DUO.
Werken in het onderwijs. Rijksoverheid.

Dit artikel is gebaseerd op de tekst van de CAO PO 2025-2027, de CAO VO 2025/2027, de CAO MBO 2025-2026 en de CAO HBO 2026. De wettelijke bevoegdheidseisen staan in de onderwijswetgeving en kunnen wijzigen; controleer je eigen situatie bij je lerarenopleiding of bij het Onderwijsloket. Advies en technische realisatie: Basten Berg, eenmeesterinleren.nl.