Welke Competenties zijn van Belang in het Samenwerken met Ouders?

Auteurs: Mirjam Stroetinga en Basten Berg
Gepubliceerd: 6 april 2026
Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.

Inhoudsopgave

1. Inleiding
2. Competentie 1: Gelijkwaardigheid
3. Competentie 2: Empathie
4. Competentie 3: Reflectie
5. Competentie 4: Moed
6. Competentie 5: Volhouden
7. Hoe nu verder?

Deze video is gewoon vrij te gebruiken! Link wel even naar https://eenmeesterinleren.nl/competenties-samenwerken-ouders/

1. Inleiding

Hoi! Welkom bij dit artikel over samenwerken met ouders. Eerder is al duidelijk geworden wat we in deze reeks bedoelen met samenwerken: contact van mens tot mens; warm, empathisch contact, waardoor het mogelijk wordt om opvoedwaarden en -omstandigheden te verkennen. Contact op een diepere laag dus, onder het alleen maar praktische.

In dit artikel vragen we ons af: welke competenties van de professional zijn van belang in het samenwerken met ouders? Het gaat om vijf basishoudingen, die ik nu één voor één langs ga lopen.

2. Competentie 1: Gelijkwaardigheid

De eerste competentie is de basishouding van gelijkwaardigheid: jij, ouder, doet ertoe. Ik waardeer je en heb je nodig.

Dit betekent dat je begrijpt dat ouders en professionals niet gelijk zijn, maar wel gelijkwaardig. Terwijl jij maar een klein poosje met het kind en het gezin meeloopt, is de ouder er een leven lang. De ouder is voor jou dus onmisbaar om het kind goed te kunnen begrijpen.

Een basishouding van gelijkwaardigheid betekent ook dat je beseft dat de ouder van enorm belang is voor het welzijn van het kind. Als het goed gaat met de ouder, gaat het ook eerder goed met het kind.

Alice van der Pas ontwikkelde de Ouderschapstheorie. In haar werk wijst ze erop dat ouders het nodig hebben om af en toe te ervaren dat ze ‘goede’ ouders zijn. Die ‘goede ouder’-ervaringen werken als brandstof om het ouderschap vol te houden. Belangrijk dus, dat jij eens zegt: “Goh, wat leuk, al die gevarieerde dingen in het broodbakje, ik merk echt dat je kind daarvan geniet.” Of: “Je zoon vertelde in de kring dat jullie gevist hebben afgelopen weekend. Hij was er helemaal vol van!”

De Australische kinderarts Rachel Bushing verwoordt het zo: “Als wij onze denkbeeldige arm om de ouder kunnen leggen, kan de ouder dat weer beter bij zijn kind.”

3. Competentie 2: Empathie

De tweede competentie die van belang is in het samenwerken met ouders is empathie: ik zie je, ik hoor je en wil je recht doen. Hierbij gaat het om het tegemoet treden van ouders vanuit jouw warme, waarderende hart.

Ik gaf een keer college over samenwerken met ouders en toen kwamen er twee studenten naar me toe. Er was één vraag die hen erg bezighield en dat was: mogen we ook gewoon líef zijn voor ouders? In hun stages hadden ze vooral de boodschap meegekregen dat ouders lastig zijn en dat je ze beter een beetje op afstand kunt houden. Wat ontzettend jammer, want juist die vriendelijke, medemenselijke houding kan zoveel goed doen in het contact met ouders.

Hoe dat er in de praktijk uit kan zien? Leraren die dit doen, bellen meteen even naar huis als er iets voorgevallen is, zodat de ouder weet hoe het kind thuis komt. Ze bellen ook even om te vertellen: “Ik heb vandaag zo gelachen met je kind, ik móet het je even vertellen.”

Je denkt nu misschien: daar heb ik helemaal geen tijd voor, als ik dit voor de ouders van 30 leerlingen moet doen. Maar de grap is: doe je het wel, investeer je met dit soort kleine momenten van oprechte aandacht, dan bouw je een dijk van een band op en heb je een prachtige basis om op terug te vallen als er zich een keer iets ingewikkelds voordoet.

Professionals die werken vanuit empathie, gaan uit van de goede intenties van de ouder. Ik geef een voorbeeld. Stel, je staat op het schoolplein en je ziet een ouder het kind nét even te ruw vastpakken. Dan kun je ervoor kiezen om naar je collega te gaan en te vragen of zij dat ook zag, om vervolgens naar de IB te gaan om te vragen of dit bekend gedrag is van de ouder en voor je het weet heb je met elkaar een heel beeld in je hoofd van wat er aan de hand is…

Maar werk je vanuit empathie — ik wil je zien en horen, ik wil je recht doen — dan zul je in plaats daarvan ervoor kiezen om met de ouder zélf te delen wat je is opgevallen en samen te onderzoeken of je iets kunt betekenen.

4. Competentie 3: Reflectie

Dan de derde competentie: reflectie. Ik heb mijn waarden in beeld en ben bereid ze te onderzoeken.

Voor mijn promotieonderzoek verzamelde ik brieven van leraren over ervaringen van samenwerken met ouders. Een leerkracht schrijft over de moeder van een leerling die veel ingewikkeld gedrag laat zien. Hij doet andere kinderen pijn, maakt spullen kapot, gooit dingen door de klas. Hij krijgt al medicatie, maar daar wordt het depressief van…

Op een dag zit ze in een groot zorgoverleg met de moeder.

De leerkracht schrijft dat de moeder deze keer niet boos werd, maar begon te huilen. Ze zei: “Je moet je eens voorstellen hoe het is om een kind te hebben dat dood wil. En om elke dag op school te komen en bang te zijn om te horen wat je kind nu weer fout heeft gedaan.”

Op dat moment realiseert de leerkracht zich dat ze al die tijd alleen maar gefocust is geweest op het gedrag van de leerling en geen moment aandacht heeft gehad voor deze moeder. En ze vraagt zich af: wat heeft deze moeder van ons nodig? Wat kunnen wij als school betekenen voor dit gezin?

De leraar wordt zich ineens bewust van haar eigen manier van kijken en is dan bereid haar kijk bij te stellen. Dát is wat we leraren zien doen, die het lukt om samen te werken met ouders.

5. Competentie 4: Moed

De vierde competentie is moed: ik durf buiten de lijntjes te kleuren en ik durf dit ook als collega’s er anders over denken.

Je zult het misschien al bedacht hebben: jezelf zijn, authentiek in het contact met ouders staan, is van groot belang. Als jij echt bent, kunnen ouders echt zijn bij jou. Dan kun je het met elkaar hebben over de dingen die ertoe doen. En dat vraagt moed.

• Moed om toe te geven dat je iets niet weet.
• Moed om naar je gevoel te luisteren en daar woorden aan te geven.
• Moed om ergens op een nieuwe manier naar te durven kijken.
• Moed om de wijsheid van je hart te volgen.
• En de moed om dit ook te doen als anderen er anders over denken, of de schoolregels of afspraken iets anders van je vragen.

In mijn brievenstudie gebeurde iets wonderlijks. Ik had leerkrachten gevraagd een voorbeeld te beschrijven waarin het lukte om met ouders samen te werken aan opvoeding. Ik verzamelde 34 brieven, maar in 10 daarvan was helemaal geen sprake van samenwerken. Daar ging het juist helemaal mis in het contact met ouders.

In de eerste instantie baalde ik daar van, want nu bleven er maar 24 bruikbare brieven over. Totdat ik bedacht dat het wel eens heel interessant kon zijn om op zoek te gaan naar de verschillen tussen de brieven waarin het lukte en de brieven waarin het niet lukte. En ik ontdekte iets bijzonders. Wat steeds maar naar voren kwam in de brieven waarin het samenwerken niet lukte en wat helemaal ontbrak in de andere, was dat de leerkracht terugviel op de schoolregels. “Zo doen we het hier nu eenmaal, bij ons op school is het nu eenmaal de afspraak dat we…”

Ik geef een voorbeeld uit zo’n brief. Een leerling komt te laat en de leerkracht geeft dit meisje een rode kaart mee naar huis voor de ouders, want dat is nu eenmaal de afspraak op school. De leerkracht schrijft dat ouders erg boos zijn. Het meisje is normaal immers altijd op tijd en de moeder is ook heel betrokken in de oudercommissie… Later komt de leerkracht erachter dat het meisje te laat was, omdat de ouders die nacht met hun andere kindje in het ziekenhuis hebben gezeten. En dan schrijft de leerkracht: “en het is nooit meer goed gekomen.”

In alle tien brieven waarin het misloopt tussen de leerkracht en ouders gebeurt dit: afspraken voorrang geven, ook als het ten koste gaat van de relatie.

Van dit resultaat van mijn brievenstudie leren we dat het contact met ouders niet beter hoeft te worden van meer regels en afspraken. Terwijl we wel geneigd zijn om naar regels en afspraken te grijpen, als het ingewikkeld wordt met ouders. Juist in die situaties is moed nodig. Moed om te vragen naar het onderliggende verhaal van de ouder, moed om de regels even te laten voor wat ze zijn als de relatie met de ouder dat nodig heeft.

6. Competentie 5: Het volhouden

De vijfde en laatste competentie: het volhouden.

Rachel Bushing, de kinderarts, zegt heel terecht: “‘Loving the unlovable’ is moeilijk. Het is uitputtend, emotioneel werk.” Daarom is het belangrijk dat je voor jezelf en elkaar zorgt, als onderwijsprofessionals.

De empathie die je opbrengt voor ouders, is ook belangrijk in relatie met jezelf. Je mág zeggen tegen een ouder die aan het einde van de schooldag bij je komt: “Het lukt mij na deze drukke dag even niet om goed naar je te luisteren. Kunnen we een andere afspraak maken?” Dat vindt geen ouder erg. Je laat juist zien dat je graag goed wilt kunnen luisteren.

En als je een keer een lastig gesprek hebt moeten voeren en het zit je hoog, zoek dan even iemand bij wie je je verhaal kwijt kunt. En doe dat liefst niet in de volle koffiekamer, maar doe het wel. Om zelf weer op te laden.

Daarbij: weet heel goed dat jij kúnt samenwerken met ouders. Het lukt jou om elke dag opnieuw er met die lach en goede moed te staan voor jouw leerlingen. Het lukt jou om het mooie te vinden in elk kind. Die kwaliteiten mag je ook aanboren in je contact met ouders.

En tenslotte nog dit. Voor de podcast die ik maak over samenwerken met ouders interviewde ik derdejaarsstudent aan de lerarenopleiding, Isa. Ze zei: “Er zijn eigenlijk geen lastige ouders, alleen lastige onderwerpen.” ‘Lastige’ ouders hebben het lastig. Zij handelen uit pijn of zorg. Dat te beseffen, bereid zijn dat te onderzoeken, helpt om je empathie te vinden.

7. Hoe nu verder?

Wil je meer weten over het samenwerken met ouders? Bekijk dan ook de andere artikelen in deze reeks:

1. Samenwerken met ouders: de spelers en de context
2. Wie is de ouder? Vijf kenmerken die je moet kennen
3. Wie is de professional? Vijf kenmerken die je moet kennen
4. Wat is samenwerken met ouders? En waarom is het zo belangrijk?
5. Welke competenties zijn van belang in het samenwerken met ouders? (dit artikel)

Wil je meer weten over mijn onderzoek en samenwerken met ouders? Kijk dan op de pagina ‘Samen met ouders’ van de Marnix Academie.

Heb je vanuit je expertise of ervaring aanvullingen op het artikel? Deze input is altijd welkom! Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl.