Het slechtnieuwsgesprek volgens Groothuis en Verkuyl
Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 25 juni 2026
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.
Inhoudsopgave
- Wat is een goed slechtnieuwsgesprek?
- Vijf punten voor een goed slechtnieuwsgesprek
- Een slechtnieuwsgesprek voorbereiden en afronden
- Samenvatting
Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl. Een plek voor leraren, andere onderwijsprofessionals en iedereen die geïnteresseerd is in goede gespreksvoering in de klas.
Vanuit mijn achtergrond als leraar biologie, onderwijskundige en lerarenopleider schrijf ik artikelen en maak ik video’s om fundamentele theorieën over onderwijs, leren en lesgeven begrijpelijk aan te bieden.
Een negatieve boodschap brengen is lastig — en juist daarom de moeite waard om goed te doen. Na het lezen van dit artikel ken je de belangrijkste punten voor een slechtnieuwsgesprek en kun je er zelf een voorbereiden.
Op de community voor leraren vind je een overzicht van alle uitgewerkte theorieën, geordend per thema, en een groep collega’s om samen mee te leren.
1. Wat is een goed slechtnieuwsgesprek?
Een slechtnieuwsgesprek voer je wanneer je een boodschap moet brengen die voor de leerling vervelend of teleurstellend is. Denk aan blijven zitten, gezakt zijn voor een examen, niet toegelaten worden tot een profiel of vervolgopleiding, of een gedrags- of ordemaatregel. Het doel is niet alleen het nieuws overbrengen, maar de leerling ook helpen het te verwerken en een volgende stap te zetten.
In hun boek Mentor in het voortgezet onderwijs schrijven Groothuis en Verkuyl dat zo’n gesprek zorgvuldig gevoerd moet worden, zodat het voor de leerling zo duidelijk en steunend mogelijk is. Benader de leerling met respect en empathie, zodat hij zich gehoord en begrepen voelt — ook als de boodschap hard is.
Een goed gevoerd slechtnieuwsgesprek voorkomt onnodige verwarring en weerstand en houdt de relatie met de leerling intact. Een gesprek dat misgaat — eindeloos om de hete brij heen draaien of valse hoop geven — maakt het juist zwaarder. De vijf onderstaande punten helpen je om het goed aan te pakken.
2. Vijf punten voor een goed slechtnieuwsgesprek
Groothuis en Verkuyl geven vier belangrijke punten; Van der Wal en De Wilde (2017) voegen daar een vijfde aan toe.
Breng het slechte nieuws direct
Begin het gesprek door het slechte nieuws meteen te vertellen; draai er niet omheen. Dat voorkomt onnodige spanning en onzekerheid. Voorkom dat je eerst tien minuten over koetjes en kalfjes praat — dat vergroot de spanning alleen maar. Bijvoorbeeld: “Ik moet je helaas vertellen dat je dit jaar niet bent geslaagd voor je examens.”
Vertel zelf het slechte nieuws
Neem zelf de verantwoordelijkheid om het nieuws te brengen; laat de leerling niet raden wat er aan de hand is. Vermijd vragen als “Waarom denk je dat je hier bent?”. Zo houd je de regie en voorkom je dat de leerling het verkeerde concludeert.
Breng het nieuws zonder omwegen
Houd het gesprek feitelijk en vermijd een lange opsomming van redenen waarom het gesprek plaatsvindt — dat kan als een aanklacht of extra straf voelen. Eén heldere reden volstaat: “Je cijfers zijn helaas niet voldoende om over te gaan.”
Leef mee, maar maak geen loze beloftes
Toon empathie en bied steun, maar wees voorzichtig met uitspraken die je niet kunt waarmaken. Vermijd “Volgend jaar lukt het je zeker” als je dat niet kunt garanderen. Bied realistische steun: “Laten we samen kijken wat je nu kunt doen om je volgend jaar beter voor te bereiden.”
Wees voorbereid op emoties
Houd rekening met uiteenlopende reacties: ontkenning, boosheid, verdriet (regressie) of het afschuiven van de schuld op jou als brenger van het nieuws. Reageer met begrip en blijf kalm: “Ik begrijp dat dit heel moeilijk is om te horen en dat je boos of verdrietig bent. Laten we samen kijken wat we nu kunnen doen om je verder te helpen.” (Van der Wal & De Wilde, 2017)
3. Een slechtnieuwsgesprek voorbereiden en afronden
Een goed slechtnieuwsgesprek begint met voorbereiding. Bedenk vooraf precies wat de boodschap is en hoe je die in één of twee zinnen brengt. Kies een rustige plek en voldoende — maar afgebakende — tijd, en bedenk of je iemand erbij wilt, zoals de mentor of een ouder. Zo’n gesprek volgt vaak de vijf fasen van een gesprek: je opent, brengt het nieuws, geeft ruimte voor de reactie en rondt af met afspraken.
Geef ná de boodschap eerst ruimte voor de emotie voordat je naar oplossingen gaat; de gesprekstechnieken van Konig (zoals aandacht geven en samenvatten) helpen daarbij. Sluit af met een concrete vervolgstap en, indien nodig, een vervolgafspraak om te kijken hoe het daarna met de leerling gaat. Leg belangrijke afspraken kort vast.
Er is een gratis gespreksvoorbereidingsformulier om je slechtnieuwsgesprek voor te bereiden. Je vindt het op de community voor leraren.
Veelgemaakte valkuilen:
- Om de hete brij heen draaien, waardoor de spanning oploopt.
- De leerling laten raden wat het nieuws is.
- Loze beloftes doen (“volgend jaar lukt het zeker”).
- Meteen in de oplossingsmodus schieten zonder de emotie te erkennen.
- Het gesprek volladen met verwijten of een opsomming van fouten.
4. Samenvatting
Een slechtnieuwsgesprek voer je zorgvuldig en steunend. Groothuis en Verkuyl geven vier punten: breng het nieuws direct, vertel het zelf, breng het zonder omwegen en leef mee zonder loze beloftes. Van der Wal en De Wilde voegen toe: wees voorbereid op emoties. Bereid het gesprek goed voor, geef ruimte aan de reactie en sluit af met een concrete vervolgafspraak. Zo maak je het slechte nieuws voor de leerling zo duidelijk en draaglijk mogelijk.
Dit is deel 5 van de reeks over gespreksvoering. Zie ook de vijf fasen van een gesprek, de tien gesprekstechnieken van Konig of de hele Kennisbank.
Op zoek naar praktische kennis over onderwijs en
een betrokken groep collega’s om samen mee te leren?
“Al je vragen over onderwijs, leren en lesgeven snel en op een pek beantwoord door
collega’s en andere experts”
Lees ook
- De vijf fasen in een gesprek van Konig
- De tien gesprekstechnieken van Konig
- Motiverende gespreksvoering
- De Roos van Leary
- Alle artikelen in de Kennisbank
Bronnen
- Groothuis, A. & Verkuyl, H. Mentor in het voortgezet onderwijs.
- Van der Wal, J. & De Wilde, J. (2017). Identiteitsontwikkeling en leerlingbegeleiding.
- Het slechtnieuwsgesprek in drie fasen – Carrièretijger
Heb je vanuit je expertise of ervaring aanvullingen of kritiek op het artikel? Deze input is altijd welkom! Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl, zodat we informatie toe kunnen voegen of de fout kunnen herstellen!