De vijf gespreksfasen van Konig
Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 25 juni 2026
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.
Inhoudsopgave
Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl. Een plek voor leraren, andere onderwijsprofessionals en iedereen die geïnteresseerd is in goede gespreksvoering in de klas.
Vanuit mijn achtergrond als leraar biologie, onderwijskundige en lerarenopleider schrijf ik artikelen en maak ik video’s om fundamentele theorieën over onderwijs, leren en lesgeven begrijpelijk aan te bieden.
Wat gaat er mis bij een vreemd gespreksverloop tussen docenten, leerlingen en ouders? Na het lezen van dit artikel ken je de vijf fasen van een gesprek en kun je ze inzetten om je gespreksvoering effectiever te maken.
Op de community voor leraren vind je een overzicht van alle uitgewerkte theorieën, geordend per thema, en een groep collega’s om samen mee te leren.
1. Wat zijn de vijf fasen in een gesprek?
Elk gesprek, hoe kort ook, heeft een begin en een eind. Wat ertussenin gebeurt, hangt af van het soort gesprek: in een begeleidingsgesprek wil je vaak inzicht krijgen in de achtergrond van een probleem, in een kennismakingsgesprek wil je de leerling beter leren kennen. André Konig onderscheidt in zijn boek In gesprek met de leerling (2001) vijf fasen: opening, oriëntatie, uitdieping, conclusie en afronding. Het niet of onjuist doorlopen van deze fasen leidt tot onduidelijke en soms disfunctionele gesprekken. Ik behandel de fasen één voor één.
Opening
Bij de opening maak je contact met de leerling, benoem je de aanleiding van het gesprek en bespreek je de vorm ervan. Denk aan vragen als: waar gaan jullie zitten, hoeveel tijd hebben jullie, en waarom wordt het gesprek gevoerd?
Oriëntatie
Je licht de aanleiding voor het gesprek nader toe. Je kunt de leerling ook vragen om zelf een toelichting op het onderwerp te geven.
Uitdieping
Dit is het belangrijkste deel van het gesprek, waarin de meeste informatie wordt uitgewisseld. Lukt het niet om alles in één gesprek te bespreken, kies dan wat het belangrijkst is of maak een afspraak voor een vervolggesprek – probeer niet kost wat kost alles binnen de tijd te persen.
Conclusie
De conclusie volgt uit de voorgaande fasen; verbind er zo nodig vervolgacties aan. Laat de leerling waar mogelijk zelf de conclusie trekken en de vervolgacties benoemen.
Afronding
Samen met de leerling blik je terug op het verloop van het gesprek en vat je de afspraken samen. Focus op het wegwerken van onduidelijkheden en op wederzijds begrip.
2. Fasen én niveaus in een gesprek
Naast fasen heeft een gesprek meestal meerdere niveaus: je hoort en ziet meer dan alleen de feitelijke inhoud. Fiddelaars-Jaspers en Ruigrok onderscheiden vier gespreksniveaus: inhoud, procedure, interactie en emotie. Het herkennen van de vijf fasen én het schakelen tussen deze niveaus helpt je om effectievere en betekenisvollere gesprekken te voeren – net als andere communicatiemodellen, zoals de Roos van Leary.
Om dit in de praktijk te brengen, is er een gratis gespreksvoorbereidingsformulier waarmee je een gesprek volgens de vijf fasen voorbereidt. Je vindt het op de community voor leraren.
3. Samenvatting
Elk gesprek heeft een begin en een eind. André Konig onderscheidt vijf fasen: opening (contact maken en de aanleiding benoemen), oriëntatie (de aanleiding toelichten), uitdieping (de kern, waarin je de meeste informatie uitwisselt), conclusie (samen conclusies en vervolgacties) en afronding (terugblikken en afspraken samenvatten). Door deze fasen te herkennen en op het juiste moment te schakelen – met oog voor de verschillende gespreksniveaus – voer je effectievere en betekenisvollere gesprekken met leerlingen en ouders.
Dit is deel 1 van de reeks over gespreksvoering. Bekijk ook oplossingsgerichte gespreksvoering voor meer grip op het gesprek, of bekijk de hele Kennisbank.
Op zoek naar praktische kennis over onderwijs en
een betrokken groep collega’s om samen mee te leren?
“Al je vragen over onderwijs, leren en lesgeven snel en op een pek beantwoord door
collega’s en andere experts”
Lees ook
- De Roos van Leary
- Oplossingsgerichte gespreksvoering
- Motiverende gespreksvoering
- Transactionele analyse (TA-model) van Eric Berne
- Alle artikelen in de Kennisbank
Bronnen
- Konig, A. (2001). In gesprek met de leerling. Noordhoff Uitgevers.
- Fiddelaars-Jaspers, R. & Ruigrok, J. – De vier gespreksniveaus (inhoud, procedure, interactie en emotie).
- André König – In gesprek met de leerling
Heb je vanuit je expertise of ervaring aanvullingen of kritiek op het artikel? Deze input is altijd welkom! Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl, zodat we informatie toe kunnen voegen of de fout kunnen herstellen!