De intern begeleider (ib’er): taken en rol

Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: [datum invullen bij publicatie]
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.

Inhoudsopgave

  1. Wat doet een intern begeleider?
  2. De taken van de ib’er op een rij
  3. De positie van de ib’er: tussen leraar, zorgcoördinator en directie
  4. De zorgstructuur en zorgniveaus
  5. Opleiding en competenties van de ib’er
  6. Samenvatting

Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl. Dit artikel is geschreven door Basten Berg, oprichter van eenmeesterinleren.nl: een kennisplatform en community voor leraren, docenten en pabo-studenten die praktische kennis over onderwijs met elkaar delen.

Je hebt vast weleens een leerling in de klas gehad die net iets meer nodig had dan jij op dat moment kon bieden, en toen liep je naar de ib’er. Maar wat doet die functie eigenlijk de rest van de week? Na het lezen van dit artikel weet je wat een intern begeleider doet, hoe de functie zich verhoudt tot de leraar, de zorgcoördinator in het voortgezet onderwijs en de directie, hoe de zorgstructuur op een school in elkaar zit en welke opleiding en competenties je nodig hebt om ib’er te worden.

Wil je hierover doorpraten met andere leraren, ib’ers en pabo-studenten, bijvoorbeeld over hoe de zorgstructuur op jouw school is ingericht? Dat kan in onze community.

Neem een kijkje in de community!

[VIDEO VOLGT LATER] – De kennisclip bij dit onderwerp staat nog niet online. Zodra de video gepubliceerd is, komt de embed hier (direct onder deze welkomstalinea).

Schema van de zorgstructuur op school: vier zorgniveaus van basisondersteuning in de klas tot ondersteuning via het samenwerkingsverband, met de rol van de intern begeleider per niveau.
De zorgstructuur op een school: vier niveaus van ondersteuning, van de leraar in de klas tot het samenwerkingsverband.

Dit schema is gewoon vrij te gebruiken! Link wel even naar deze pagina.

Wat doet een intern begeleider?

De intern begeleider (ib’er) coördineert de leerlingenzorg op een basisschool: hij of zij houdt overzicht over hoe het met alle leerlingen gaat, ondersteunt leraren bij kinderen die opvallen in de klas en is het aanspreekpunt voor ouders en externe hulp zodra een leraar er zelf niet meer uitkomt. Op de meeste scholen staat de ib’er niet zelf voor de klas, maar werkt hij of zij achter de schermen aan de kwaliteit van het onderwijs aan alle leerlingen: van het jonge kind met een taalachterstand tot de meer- of hoogbegaafde leerling die te weinig uitdaging krijgt.

De functie is de afgelopen jaren verschoven. Waar de ib’er vroeger vooral dossiers bijhield en kinderen testte, ligt de nadruk nu meer op het coachen van leraren en het bewaken van de onderwijskwaliteit voor de hele groep. De beroepsvereniging LBBO (Landelijke Beroepsgroep voor Begeleiders in het Onderwijs) noemt de functie daarom liever ib’er als kwaliteitscoördinator (ib/kc): iemand die vanuit vertrouwen en een onderzoekende, niet-beoordelende houding met leraren meedenkt over goed onderwijs, in plaats van een soort interne inspecteur te zijn.

De taken van de ib’er op een rij

De precieze taakverdeling verschilt per school en per bestuur, maar in de meeste functieprofielen komen dezelfde onderdelen terug:

  • Het zorgbeleid coördineren: het leerlingvolgsysteem (lvs) bijhouden, signaleren welke leerlingen extra ondersteuning nodig hebben en dit vastleggen in het schoolondersteuningsprofiel.
  • Leerlingbesprekingen voorzitten met leraren, en waar nodig ouders en externe deskundigen aan laten schuiven.
  • Leraren coachen: samen een handelingsplan opstellen, klassenobservaties doen en feedback geven op differentiatie en klassenmanagement.
  • Contact met ouders over de ondersteuning van hun kind, meestal samen met de leraar.
  • Schakelen met externe partijen: het samenwerkingsverband, jeugdzorg, de schoolarts of GGD, en het (laten) opstellen van een ontwikkelingsperspectiefplan (opp) als een leerling structureel op een lager niveau werkt.
  • Adviseren van de directie over het zorgbeleid, de inzet van ondersteuningsgelden en de scholing van het team.

De positie van de ib’er: tussen leraar, zorgcoördinator en directie

De ib’er werkt onder verantwoordelijkheid van de directeur, maar is geen leidinggevende van de leraren: hij of zij is een collega met een specialistische taak, niet iemand die een leerling of een probleem overneemt. Dat maakt de rol soms lastig te plaatsen. Leraren verwachten weleens dat de ib’er het overneemt zodra een kind is aangemeld, terwijl de ib’er vooral coacht en meedenkt en de leraar zelf verantwoordelijk blijft voor de aanpak in de klas.

In het voortgezet onderwijs bestaat een vergelijkbare functie onder een andere naam: de zorgcoördinator of ondersteuningscoördinator. De taken overlappen sterk, overzicht houden over de ondersteuning, schakelen tussen mentoren of docenten, ouders en externe partijen, maar de titel intern begeleider wordt vrijwel alleen in het primair onderwijs gebruikt.

Naar boven toe is de ib’er het scharnier tussen de klas en de schoolleiding: hij of zij adviseert de directie over het zorgbeleid en de professionalisering van het team, en bewaakt dat het schoolondersteuningsprofiel actueel blijft. Daarmee is de ib’er in veel scholen een van de weinige functies die zowel met de vloer als met de directiekamer meepraat.

De zorgstructuur en zorgniveaus

Scholen werken meestal met een zorgstructuur van vier ondersteuningsniveaus, zoals ook te zien is in het schema bovenaan dit artikel. Zo’n niveau zegt iets over hoeveel ondersteuning een leerling nodig heeft, niet over hoe intelligent hij is of hoeveel moeite hij doet.

  • Niveau 1, basisondersteuning: de leraar differentieert binnen de groep, geeft extra uitleg of herhaling. Dit is de standaardzorg voor de meeste kinderen.
  • Niveau 2, extra ondersteuning: de leraar zet verlengde instructie of extra oefenmomenten in, vaak vastgelegd in een groeps- of actieplan.
  • Niveau 3, intensieve ondersteuning: de leraar trekt samen met de ib’er op, meestal met een handelingsplan en soms met extra onderzoek door een specialist.
  • Niveau 4, ondersteuning via het samenwerkingsverband: denk aan een ontwikkelingsperspectiefplan (opp), een toelaatbaarheidsverklaring (tlv) voor het speciaal (basis)onderwijs, of overleg in een zorg- en adviesteam (zat) waarin school en externe partijen als jeugdzorg samen naar een leerling kijken.

De ib’er is op elk niveau nauwer betrokken naarmate de ondersteuning intensiever wordt: bij niveau 1 en 2 vooral op de achtergrond via het leerlingvolgsysteem, bij niveau 3 en 4 als coach, coördinator en vaak ook als voorzitter van het overleg.

Zo krijg je snel en goed contact met de ib’er

Een ervaren collega geeft dit advies aan startende leraren die voor het eerst een leerling bij de ib’er aankaarten:

  • Meld je zorg zodra je hem hebt, niet pas vlak voor de rapportvergadering: hoe eerder de ib’er meekijkt, hoe meer opties er nog open staan.
  • Kom naar de leerlingbespreking met concrete voorbeelden en, als het even kan, met wat toetsdata uit het leerlingvolgsysteem: dat scheelt een hele bespreking aan giswerk.
  • Verwacht geen overname. De ib’er denkt mee en coacht, maar de aanpak in de klas blijft van jou.
  • Leg samen vast wat je gaat proberen en voor hoe lang, zodat je bij de volgende bespreking ook echt kunt zien of het gewerkt heeft.
  • Betrek de ouders vroeg, het liefst voordat er een handelingsplan ligt, dan komt het gesprek niet als een verrassing.

Lukt het ondanks alle overleg niet, dan is dat geen falen van jou of van de ib’er: dan is het tijd om samen naar niveau 3 of 4 te kijken, of de zorgcoördinator of directie erbij te betrekken.

Opleiding en competenties van de ib’er

Je wordt geen ib’er zonder eerst leraar te zijn. De gangbare route is: eerst een pabo-diploma en werkervaring voor de klas, daarna een post-hbo opleiding Interne Begeleiding (meestal anderhalf jaar) of een master Special Educational Needs (SEN). Het functieprofiel van Talentprimair vraagt bijvoorbeeld expliciet om hbo-werk- en denkniveau op het gebied van interne begeleiding, naast orthopedagogische en orthodidactische basiskennis.

Verder gevraagde competenties zijn coachingsvaardigheden, kunnen luisteren en adviseren, organisatietalent, en het vermogen om onafhankelijk te blijven kijken naar een situatie zonder er middenin te gaan staan. Qua inschaling valt de ib’er in het primair onderwijs meestal in schaal L11 van de cao po, als leraar met een specialistische taak. Daarmee hoort de functie bij het onderwijzend personeel, niet bij het onderwijsondersteunend personeel (oop) zoals een onderwijsassistent of conciërge: benieuwd wat die functies verdienen? Lees wat onderwijsondersteunend personeel verdient.

Samenvatting

De intern begeleider coördineert de leerlingenzorg op een basisschool: van het leerlingvolgsysteem en leerlingbesprekingen tot het coachen van leraren en het schakelen met ouders en externe partijen. De ib’er staat niet boven de leraar, maar werkt als coach naast hem of haar, en adviseert tegelijk de directie. De zorgstructuur loopt op van basisondersteuning in de klas tot ondersteuning via het samenwerkingsverband, en de ib’er is op elk niveau nauwer betrokken naarmate de ondersteuning intensiever wordt. Wie ib’er wil worden, combineert een pabo-achtergrond met een post-hbo opleiding of een master SEN.

Op zoek naar praktische kennis over onderwijs en
een betrokken groep collega’s om samen mee te leren?

NEEM EEN KIJKJE IN DE COMMUNITY

“Al je vragen over onderwijs, leren en lesgeven snel beantwoord door
collega’s en andere experts”

Lees ook

Bronnen

Research, tekst en technische realisatie: Basten Berg, eenmeesterinleren.nl.