Het Zorg- en Adviesteam (ZAT): samen passende hulp organiseren

Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 25 juli 2026
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.

Inhoudsopgave

1. Wat is een Zorg- en Adviesteam (ZAT)?
2. Wie zitten er in een ZAT?
3. De taken van het ZAT
4. De drie rollen van het ZAT
5. Zo pak je het aan in de klas
6. Samenvatting

Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl, dé plek voor leraren die zich willen blijven ontwikkelen. In dit artikel lees je wat een Zorg- en Adviesteam (ZAT) is, wie eraan meedoen en welke rollen het team speelt bij het bieden van passende hulp.

Deze video is gewoon vrij te gebruiken! Link wel even naar deze pagina.

Na het lezen van dit artikel kun je uitleggen wat een ZAT is, waaruit het bestaat en welke drie rollen het ZAT binnen jouw school vervult.

Ik ben Basten, oud-docent biologie en onderwijskundige met bijna twintig jaar ervaring in het onderwijs. Eerst als vmbo-docent in projectgestuurd onderwijs en probleemklassen, later als lerarenopleider in het hbo, waar ik meer dan 2000 docenten begeleidde bij hun start voor de klas.

Op de community voor leraren staat een gratis cursus met alle video’s over passend onderwijs en SEN. Je vindt er meer bruikbare theorie én een groep gelijkgestemde collega’s om samen mee te leren.

Wat is een Zorg- en Adviesteam (ZAT)?

Een Zorg- en Adviesteam (ZAT) is een multidisciplinair team waarin onderwijs en zorg samenwerken om problemen bij leerlingen vroeg te signaleren en de juiste hulp in te schakelen. Wist je dat veel scholen zo’n eigen team hebben voor passende hulp? In het voortgezet onderwijs heet dat het multidisciplinaire Zorg- en Adviesteam (ZAT): de plek voor vroegsignalering en tijdig ingrijpen. In het basisonderwijs is er vaak een zorgteam op schoolniveau, en in het mbo spreekt men van een begeleidings- en adviesteam (BAT). Medewerkers van de school melden er signalen van probleemgedrag. Het ZAT beoordeelt vervolgens of die signalen wijzen op een behoefte aan extra zorg, zodat de juiste hulp voor leerling, ouders en docent zo snel mogelijk op gang komt. Meer achtergrond vind je in de handreiking van het Nederlands Jeugdinstituut.

Wie zitten er in een ZAT?

In een ZAT werken professionals uit het onderwijs en de zorg samen, zoals leerlingbegeleiding, (school)maatschappelijk werk, de GGZ, leerplicht en de politie of wijkagent. Er zijn korte lijnen met hulpverleningsinstellingen, zodat de zorg voor leerlingen zoveel mogelijk binnen de school georganiseerd blijft. Gemeenten kunnen via de lokale educatieve agenda, het overleg tussen gemeente en schoolbesturen, afspraken maken over de inzet van leerplicht, schoolmaatschappelijk werk en de vorming van ZAT’s.

De taken van het ZAT

Naast vroegsignalering horen ook consultatie, preventie, diagnostiek en indicatiestelling, en het verzorgen van passende hulp tot de taken van het ZAT. Ook het signaleren en aanpakken van ongeoorloofd verzuim valt eronder. Het doel is steeds hetzelfde: problemen vroeg herkennen en de juiste ondersteuning snel inschakelen.

De drie rollen van het ZAT

Grofweg heeft een ZAT drie rollen.

Signaleren en informeren. Als een professional vervolghulp nodig acht, bespreekt hij dit met de samenwerkingspartners. Denk aan een jongere die onvoldoende meekomt op leefgebieden als wonen, zorg, onderwijs, vrije tijd, werk en sociaal netwerk. Die signalen komen op tafel in het overleg met de netwerkpartners.

Adviseren. Gevraagd en ongevraagd adviseren de partners elkaar over gesignaleerde problemen. Zo vertelt de wijkagent vanuit zijn ervaring welke preventieve of repressieve mogelijkheden er zijn, en adviseert een jongerenwerker hoe je omgaat met een probleem bij een jongere of een jeugdgroep.

Initiëren. Een gesignaleerd probleem oppakken en actie ondernemen om het te keren. Bijvoorbeeld: samen onderzoeken wat er precies speelt en, als het nodig is, een aanpak inzetten om een negatief ontwikkelingsproces te stoppen. Ook kan het Centrum voor Jeugd en Gezin uitzoeken wat er met een aangemeld kind aan de hand is en zorgen dat een behandeling start.

Zo pak je het aan in de klas

Als leraar ben je vaak de eerste die iets opmerkt. Jouw signaal is het startpunt van de hulp:

• Vertrouw op je onderbuikgevoel: leg een zorg vroeg neer, ook als je het nog niet zeker weet.
• Beschrijf concreet gedrag en feiten, niet je interpretatie of een ‘diagnose’.
• Weet wie in jouw school het aanspreekpunt is, meestal de zorgcoördinator of het ondersteuningsteam.
• Blijf betrokken nadat je iets hebt gemeld; jij houdt zicht op de klas.

Voorbeeld uit de klas: je merkt dat Milan de laatste weken vaak te laat komt, moe is en zich terugtrekt. In plaats van te wachten tot het misgaat, noteer je concrete observaties en meld je die bij de zorgcoördinator. Het ZAT weegt de signalen en schakelt zo nodig schoolmaatschappelijk werk in. Zo krijgt Milan op tijd de juiste hulp.

Samenvatting

Het Zorg- en Adviesteam (ZAT) is het multidisciplinaire team waarin onderwijs en zorg samenwerken aan vroegsignalering en passende hulp; in het basisonderwijs heet het vaak zorgteam, in het mbo BAT. Er zitten professionals in als leerlingbegeleiding, schoolmaatschappelijk werk, GGZ, leerplicht en politie. Het ZAT signaleert en informeert, adviseert en initieert. Als leraar ben jij vaak de eerste die iets opmerkt: beschrijf concreet gedrag, meld tijdig bij je zorgcoördinator en blijf betrokken.

Lees ook

• Leerproblemen, gedragsproblemen en stoornissen: een helder kader
• Handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)

Bekijk ook de volledige Kennisbank A-Z met alle onderwerpen over leren en lesgeven.

Bronnen

• Nederlands Jeugdinstituut. Handreiking voor een effectief en efficiënt zorgteam of ZAT. nji.nl.
• Wegwijzer Jeugd en Veiligheid. Onderwijs en ZAT-team. wegwijzerjeugdenveiligheid.nl.

‘Heb je vanuit je expertise of ervaring een waardevolle aanvulling? Mail dan naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en denk mee over de doorontwikkeling van dit artikel.’