Het DIPS-model: informatievaardigheden in het AI-tijdperk

Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 25 juni 2026
Redacteur: Josien Boetje
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.

Inhoudsopgave

1. Waarom een nieuw model?
2. Wat is het DIPS-model?
3. Beginner versus expert
4. Wat betekent dit voor het onderwijs?
5. Samenvatting

Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl. Een plek voor leraren en andere onderwijsprofessionals die zich willen verdiepen in digitale informatievaardigheden.

Dit artikel is gebaseerd op het werk van Josien Boetje, onderwijskundig onderzoeker en lerarenopleider, gespecialiseerd in de vraag hoe we leerlingen voorbereiden op een toekomst waarin informatie- en AI-vaardigheden onmisbaar zijn.

Hoe verandert generatieve AI de manier waarop leerlingen informatie zoeken, beoordelen en verwerken? Na het lezen van dit artikel weet je uit welke zes fasen het informatievaardighedenproces bestaat, wat het verschil is tussen de aanpak van beginners en experts, en welke rol AI in elke fase speelt.

Op de community voor leraren vind je een overzicht van uitgewerkte theorie, geordend per thema, en een groep collega’s om samen mee te leren.

1. Waarom een nieuw model?

Traditionele modellen voor informatievaardigheden gaan vaak uit van het doorzoeken van websites en databases. Maar leerlingen en professionals gebruiken steeds vaker AI-tools die direct complete antwoorden genereren. Die tools nemen delen van het denkproces over, zoals het selecteren en samenvatten van bronnen. Dat roept de vraag op welke vaardigheden we nodig hebben om nog steeds kritisch en effectief met digitale informatie te werken. Daarvoor is het DIPS-model ontwikkeld: Digital Information Problem Solving.

2. Wat is het DIPS-model? Zes fasen en regulatie

Het DIPS-model beschrijft het complete, iteratieve proces van informatieprobleemoplossing en bestaat uit zes onderling verbonden fasen:

• Definiëren. Je probleem of vraag scherp afbakenen en je voorkennis activeren: wat weet ik al en wat moet ik precies te weten komen?
• Zoeken. Je zoekstrategie bepalen en effectieve zoektermen formuleren – of, steeds vaker, effectieve prompts die de AI de juiste richting op sturen.
• Selecteren. Relevante informatie kiezen en kritisch evalueren: niet alleen de bron en de inhoud, maar ook de tool. Is de AI-output feitelijk correct, of is de tool aan het “hallucineren”?
• Verwerken. De informatie diepgaand analyseren, interpreteren en verbinden met wat je al weet. Hier vindt de echte kennisconstructie plaats.
• Synthetiseren. Informatie uit verschillende bronnen en perspectieven combineren tot een nieuw, samenhangend geheel.
• Creëren. Je eindproduct maken (presentatie, verslag, advies), inclusief revisie en ethische afwegingen: ben je transparant over je AI-gebruik en vermeld je dit correct?

Centraal in het model staat reguleren: het continu plannen, monitoren en bijsturen van je eigen denk- en werkproces. Regulatie is de motor die alle fasen aanstuurt en met elkaar verbindt. Leerlingen reguleren ook hun AI-gebruik: wanneer zet ik AI bewust in om mijn proces te versnellen, en wanneer kies ik er bewust voor om het denkwerk zelf te doen?

3. Beginner versus expert

Onderzoek laat een duidelijk verschil zien. Beginners besteden de meeste tijd aan zoeken en springen daarna vaak direct naar creëren: ze scannen informatie oppervlakkig en gaan snel schrijven. Experts investeren juist veel meer in de voorbereiding – het definiëren – en in de diepgaande verwerking en synthese achteraf. Ze zetten AI en andere tools strategischer en kritischer in, en besteden meer aandacht aan het reguleren van hun eigen proces. Expertise zit dus niet in snelheid, maar in een doordachte, kritische aanpak.

4. Wat betekent dit voor het onderwijs?

Het DIPS-model heeft drie belangrijke implicaties voor de praktijk:

• Verschuif de leerdoelen. Leer leerlingen expliciet hoe ze problemen goed definiëren, effectieve prompts schrijven en AI-output kritisch verifiëren op juistheid en bruikbaarheid.
• Beoordeel het proces, niet alleen het eindproduct. Met AI kan een leerling een prachtig verslag maken zonder de onderliggende vaardigheden. Met hardop-denk-video’s of een logboek krijg je zicht op hóe een leerling AI inzet en kun je daar feedback op geven.
• Onderwijs het proces expliciet. Dit sluit aan bij de zeven ontwerpprincipes: doe expertgedrag voor (modeling), ondersteun met checklists (support) en geef gerichte feedback. Behandel AI-output als een eerste concept, niet als het eindantwoord.

5. Samenvatting

Het DIPS-model beschrijft informatievaardigheid als een iteratief proces van zes fasen – definiëren, zoeken, selecteren, verwerken, synthetiseren en creëren – met regulatie als centrale, sturende kracht. Expertise zit niet in snelheid, maar in een doordachte, strategische en kritische aanpak. Voor het onderwijs betekent dit: verschuif de leerdoelen, beoordeel het proces in plaats van alleen het product, en onderwijs dat proces expliciet.

Wil je weten hoe je dit concreet aanpakt? Lees verder over de zeven ontwerpprincipes voor informatievaardighedenonderwijs of bekijk de hele Kennisbank.

Lees ook

• Zeven ontwerpprincipes voor digitale informatievaardigheden
• Digitale geletterdheid in de school
• Digitale geletterdheid: wat is het?
• Alle artikelen in de Kennisbank

Bronnen

• Boetje, J., de Graaf, Z., Wopereis, I., & Barendsen, E. (2026). The DIPS model: GenAI Integration in Digital Information Problem Solving by Experts and Novices. Computers & Education
• Boetje, J., e.a. (2025). Design Principles… Systematic Review and Meta-Analysis.
• Digitale informatievaardigheden effectief onderwijzen – Onderwijskennis

Heb je vanuit je expertise of ervaring aanvullingen of kritiek op het artikel? Deze input is altijd welkom! Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl, zodat we informatie toe kunnen voegen of de fout kunnen herstellen!