De Wet passend onderwijs: zorgplicht en ondersteuning uitgelegd

Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 25 juli 2026
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.

Inhoudsopgave

1. Wat is passend onderwijs?
2. De doelen van passend onderwijs
3. Wat is de zorgplicht?
4. Drie niveaus van ondersteuning
5. Een leerling wegsturen? Dat kan niet zomaar
6. Zo pak je het aan in de klas
7. Samenvatting

Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl, dé plek voor leraren die zich willen blijven ontwikkelen. In dit artikel lees je wat de Wet passend onderwijs precies inhoudt: de doelen, de zorgplicht van scholen en de manier waarop ondersteuning in de praktijk is georganiseerd.

Deze video is gewoon vrij te gebruiken! Link wel even naar deze pagina.

Na het lezen van dit artikel kun je de kern van de Wet passend onderwijs uitleggen, weet je hoe passend onderwijs er in de praktijk uitziet en snap je welke rol de zorgplicht daarin speelt.

Ik ben Basten, oud-docent biologie en onderwijskundige met bijna twintig jaar ervaring in het onderwijs. Eerst als vmbo-docent in projectgestuurd onderwijs en probleemklassen, later als lerarenopleider in het hbo, waar ik meer dan 2000 docenten begeleidde bij hun start voor de klas.

Op de community voor leraren staat een gratis cursus met alle video’s over passend onderwijs en SEN. Je vindt er meer bruikbare theorie én een groep gelijkgestemde collega’s om samen mee te leren.

Wat is passend onderwijs?

Passend onderwijs betekent dat elk kind onderwijs krijgt dat past bij wat het nodig heeft, het liefst op een gewone school. Als je in het onderwijs werkt, heb je er vast van gehoord. Je hebt er immers dagelijks mee te maken in je klas en op je school. Het idee erachter is simpel: elk kind verdient goed onderwijs. Ook in het reguliere onderwijs zitten kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, en voor sommige leerlingen is het nodig om het onderwijs anders te organiseren. Het uitgangspunt is steeds dat de mogelijkheden van de leerling vooropstaan, niet de beperkingen. Dat geldt niet alleen voor leerlingen met een beperking of leerprobleem, maar net zo goed voor talentvolle en hoogbegaafde leerlingen. Bij voorkeur krijgt een leerling die ondersteuning gewoon op een reguliere school, bijvoorbeeld door handelingsgericht te werken.

De doelen van passend onderwijs

Met de Wet passend onderwijs wil de overheid het volgende bereiken:

• elk kind krijgt een plek die past bij zijn onderwijsondersteuningsbehoefte;
• een kind gaat naar een reguliere school als dat kan;
• een kind gaat naar het speciaal onderwijs als intensieve begeleiding nodig is;
• scholen kunnen onderwijsondersteuning op maat bieden;
• de kwaliteiten en de behoefte van het kind zijn bepalend, niet de beperkingen;
• geen enkel kind zit nog langdurig thuis omdat een passende plek ontbreekt.

Wat is de zorgplicht?

De zorgplicht betekent dat een school wettelijk verantwoordelijk is om elke aangemelde leerling een passende onderwijsplek te bieden. Zo zijn de doelen van passend onderwijs stevig in de wet geborgd. In de praktijk werkt dat zo: ouders melden hun kind schriftelijk aan bij de school van hun voorkeur, en op dat moment gaat de zorgplicht in. De school onderzoekt of de leerling er terechtkan en mag daarvoor informatie opvragen bij de ouders. Kan de school zelf geen passende plek bieden? Dan regelt zij, in overleg met de ouders, een passende plek op een andere reguliere school of op een school voor speciaal onderwijs. Zo krijgt elke leerling een plek, en pas daarna begint het leren.

Drie niveaus van ondersteuning

Om de extra ondersteuningsbehoefte waar te maken, werken reguliere en speciale scholen samen in samenwerkingsverbanden. De ondersteuning is op te delen in drie niveaus.

Basisondersteuning. Alle samenwerkende reguliere scholen in een regio bieden dezelfde basisondersteuning. Wat daaronder valt, spreken de scholen samen af en leggen ze vast in het ondersteuningsplan. Denk aan hulp bij dyslexie of dyscalculie, programma’s tegen gedragsproblemen, en een richtlijn voor medische handelingen.

Extra ondersteuning. Daarnaast biedt een school extra begeleiding, bijvoorbeeld een speciale klas of een training sociale vaardigheden, soms samen met jeugdzorg of jeugdhulp. In het schoolondersteuningsprofiel geeft de school aan welke extra begeleiding zij kan bieden. Voor leerlingen die extra ondersteuning krijgen, stelt de school een ontwikkelingsperspectief (OPP) op met de onderwijsdoelen en het beoogde uitstroomniveau, in overleg met de ouders.

Speciaal onderwijs. Leerlingen die intensieve, specialistische begeleiding nodig hebben, kunnen naar het (voortgezet) speciaal onderwijs. Het samenwerkingsverband geeft daarvoor een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) af, die recht geeft op een plek in het (v)so.

Een leerling wegsturen? Dat kan niet zomaar

Iets wat veel leraren verrast: zelfs in lastige gevallen mag je een leerling niet zomaar van school sturen. De leerling heeft immers een passende plek gekregen, en daarmee ligt de verantwoordelijkheid bij de school. Ook dan geldt de zorgplicht: de school moet eerst een nieuwe passende plek op een andere school regelen voordat de leerling kan overstappen.

Zo pak je het aan in de klas

Als leraar hoef je de wet niet uit je hoofd te kennen, maar het helpt om te weten hoe de lijnen lopen:

• Ken het schoolondersteuningsprofiel van je school: daarin staat welke ondersteuning je kunt bieden.
• Signaleer vroeg en leg je zorg neer bij de zorgcoördinator of het ondersteuningsteam.
• Werk mee aan het ontwikkelingsperspectief (OPP) en aan de afspraken die daarin staan.
• Betrek ouders vroeg en houd de communicatie open.

Voorbeeld uit de klas: in je mentorklas valt Noa op door concentratieproblemen en oplopende achterstanden. In plaats van af te wachten, bekijk je het schoolondersteuningsprofiel, meld je je zorg bij de ondersteuningscoördinator en plan je een gesprek met de ouders. Samen zet je de eerste stap richting passende ondersteuning, binnen de basisondersteuning van je school.

Samenvatting

Passend onderwijs gaat uit van de mogelijkheden van elk kind en zorgt dat iedere leerling een plek krijgt die past bij zijn ondersteuningsbehoefte. Die belofte is geborgd in de zorgplicht: de school is verantwoordelijk voor een passende plek en voor de extra ondersteuning die daarbij hoort. Scholen organiseren dat samen in samenwerkingsverbanden, met drie niveaus van ondersteuning: basisondersteuning, extra ondersteuning en het speciaal onderwijs. Als leraar ken je het schoolondersteuningsprofiel, signaleer je vroeg, werk je mee aan het OPP en betrek je de ouders.

Lees ook

• Leerproblemen, gedragsproblemen en stoornissen: een helder kader
• Handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)

Bekijk ook de volledige Kennisbank A-Z met alle onderwerpen over leren en lesgeven.

Bronnen

• Rijksoverheid. Passend onderwijs: doelen. rijksoverheid.nl.
• Rijksoverheid. Onderwerp: passend onderwijs. rijksoverheid.nl.

‘Heb je vanuit je expertise of ervaring een waardevolle aanvulling? Mail dan naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en denk mee over de doorontwikkeling van dit artikel.’