Van basis naar meesterschap voor scholen

Basis- en gevorderde docentvaardigheden op orde, in één schooljaar

Ben je docent en wil je zelf groeien? Bekijk dan Van basis naar meesterschap voor docenten.

De school investeert al in docentontwikkeling, met lesobservaties en studiedagen. Maar weet je ook of je leerlingen daar betere resultaten door halen?

Je krijgt een evidence-based jaarprogramma waarmee je eigen observatoren het vaardigheidsniveau van elke docent in het team meten, iedere docent gericht begeleiden in hun ontwikkeling en de groei aan het eind van het jaar zichtbaar maken.

Zodat docenten sneller groeien, leerlingen meer leren en het managementteam grip heeft op de professionalisering van je team.

Het probleem dat wij voor je oplossen

De leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen daalde van 511 punten in 2012 naar 441 punten in 2025, ongeveer de leerwinst van drie schooljaren (OCW, 2026). Tegelijk beheerst 19% van de startende leraren de basisdocentvaardigheden niet (Van de Grift, 2024, n.p.), en ontwikkelt de gemiddelde leraar de gevorderde docentvaardigheden pas na 15 tot 20 jaar (Van de Grift, 2024, n.p.).

Scholen investeren veel in professionalisering, maar volgens OCW is die nog te vaak vrijblijvend en gebeurt teamleren onregelmatig en ongestructureerd. Terwijl de kwaliteit van het team direct doorwerkt in de resultaten van leerlingen.

Waarom nu: de Versterkingsagenda

In oktober 2026 presenteerde OCW de Versterkingsagenda Taal en andere basisvaardigheden. Een van de vijf pijlers is ‘Doen wat werkt met sterke onderwijsteams’. Voor schoolleiders en besturen betekent dat onder meer:

• Het kabinet wil vanaf 2028 structureel €346 miljoen per jaar beschikbaar stellen voor professionele ontwikkeling op teamniveau.
• Het geld voor basisvaardigheden (€206 per leerling per jaar) wordt vanaf 2028 gerichte bekostiging. Scholen moeten dan een ontwikkelplan maken, zodat ze planmatig en evidence-informed aan de basisvaardigheden werken.
• Onderwijsteams worden geacht evidence-informed en cyclisch te werken aan beter onderwijs.
• OCW werkt aan landelijke ontwikkelpaden voor leraren: van startende via vakbekwame leraar naar expert.

Van basis naar meesterschap sluit daar direct op aan. Je werkt op teamniveau, cyclisch (meten, begeleiden, opnieuw meten) en met een wetenschappelijk getest instrument, langs dezelfde lijn: van startende via vakbekwame leraar naar expert. En betere lessen werken door in precies de basisvaardigheden waar de agenda om draait: lezen en rekenen.

Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer, zegt het in de agenda kort: je kunt pas sturen ‘als je weet waar je staat’. Daarom begint dit programma met een nulmeting voor het hele team.

Voor wie is het?

Van basis naar meesterschap is voor jou als je directeur bent en grip wilt hebben op de leskwaliteit op je school. En als je je docenten gericht wilt laten groeien met eigen mensen, zonder afhankelijk te zijn van externe partijen. Het programma is geschikt voor po-, vo- en mbo-scholen.

De oplossing

Een evidence-based jaarprogramma waarin we je eigen ervaren docenten, docentcoaches of teamleiders opleiden tot betrouwbare observatoren, met een wetenschappelijk onderbouwde manier van lesobserveren (ICALT). Zij meten aan het begin van het jaar het vaardigheidsniveau van elke docent in het team, begeleiden alle docenten in hun eigen zone van naaste ontwikkeling en meten aan het eind van het jaar opnieuw.

Het programma werkt op twee niveaus:

• Basisdocentvaardigheden voor docenten die de basis nog niet volledig beheersen: een veilig leerklimaat, een efficiënte klassenorganisatie en duidelijke instructie.
• Gevorderde docentvaardigheden voor docenten die de basis op orde hebben: activerend lesgeven, differentiëren en leerlingen leerstrategieën aanleren.

Dus geen externe coach die weer verdwijnt, maar eigen observatoren met wetenschappelijk getest gereedschap, zodat je school de docentontwikkeling in eigen hand heeft.

De Kennisrotonde van het NRO noemt ICALT een van de twee lesobservatie-instrumenten die betrouwbaar zijn en bruikbaar voor de ontwikkeling van leraren (Kennisrotonde, 2026). Voorwaarde is wel dat de observatoren getraind zijn, en dat observaties herhaald worden en gevolgd door gerichte feedback en een actieplan. Precies zo is dit programma opgebouwd.

Resultaten uit onderzoek

• 195 leraren basisonderwijs groeiden in een half jaar met 52% van een standaarddeviatie. Daarmee bereikten zij het niveau van leraren met 15–20 jaar ervaring (Van de Grift, n.p.).
• 237 leraren voortgezet onderwijs groeiden in een jaar met 54% van een standaarddeviatie. Daarmee bereikten zij het niveau van leraren met 20–25 jaar ervaring (Van de Grift, n.p.).
• Die groei is belangrijk, want betere docentvaardigheden werken door in de prestaties van leerlingen. Kraft et al. (2018) bundelden zestig experimentele studies naar coaching van leraren, de meeste uit de Verenigde Staten. Het lesgeven verbeterde daarin gemiddeld met 49% van een standaarddeviatie. Dat komt overeen met het verschil tussen een beginnende leraar en een leraar met vijf tot tien jaar ervaring. De prestaties van hun leerlingen stegen met 18% van een standaarddeviatie. Dat is minstens zoveel als het verschil tussen de les van een beginnende en die van een ervaren leraar.
• In Nederlandse experimenten in het basisonderwijs waren de effecten nog groter. Gerichte observatie en coaching verhoogden de lesvaardigheid met gemiddeld 64% van een standaarddeviatie. De leerlingen van deze leraren boekten extra leerwinst: 45% van een standaarddeviatie bij technisch lezen, 38% bij begrijpend lezen en 52% bij rekenen (Van de Grift et al., 2023).

Het platform heeft jaarlijks ruim 400.000 gebruikers en wordt ingezet door scholen en lerarenopleidingen in heel Nederland.

Hoe werkt het?

• Stap 1 – Kennismaking en intake (gratis). We bespreken je doelen, brengen de bestaande begeleiding in kaart en kiezen samen wie je observatoren worden: 10 tot 15 ervaren docenten, docentcoaches of teamleiders.
• Stap 2 – Training, dagdeel 1: observeren. Je observatoren leren betrouwbaar lesobserveren met ICALT, met videomateriaal van echte lessen. Aan het eind kijken ze allemaal op dezelfde manier naar een les.
• Stap 3 – Nulmeting bij het hele team. Aan het begin van het schooljaar meten je observatoren het vaardigheidsniveau van elke docent. Je krijgt een rapportage per docent en voor het team: welke vaardigheden op orde zijn en waar de groeikansen liggen.
• Stap 4 – Training, dagdeel 2: begeleiden. Je observatoren leren na een observatie de zone van naaste ontwikkeling van een docent te bepalen en de docent daarin gericht te begeleiden.
• Stap 5 – Een schooljaar groeien. De observatoren begeleiden iedere docent bij diens volgende stap. Je richt (een deel van) je studiedagen in langs de lijn van docentontwikkeling, van basis- naar gevorderde docentvaardigheden, zodat iedere docent op zijn eigen niveau werkt. Wij adviseren je daarbij.
• Stap 6 – Eindmeting en training, dagdeel 3: terugblik. Aan het eind van het jaar meten je observatoren het vaardigheidsniveau van elke docent opnieuw, en zie je de groei zwart op wit. In het laatste dagdeel kijken we met de observatoren terug en vooruit, zodat je school daarna zelfstandig verder kan.

Wat je krijgt

Grip op de ontwikkeling van je team en de kwaliteit van het lesgeven op je school. Concreet krijg je:

• Een groep van 10 tot 15 gecertificeerde ICALT-observatoren in je eigen school, opgeleid in een training van drie dagdelen met videomateriaal van echte lessen
• Een dashboard met de ontwikkeling van je hele team, per docent en voor het team, van nulmeting tot eindmeting, met rapportages voor het management
• Advies bij het inrichten van je studiedagen, zodat iedere docent op zijn eigen niveau werkt
• Een jaar toegang tot de ‘Een Meester in Leeromgeving’ voor je hele team: 400+ kennisclips, 1.400+ collega’s en een vraagbaak met opleiders

Wat vraagt het van je school?

• 10 tot 15 observatoren die de training van drie dagdelen volgen
• Taakuren voor de observaties: reken op ongeveer 2 uur per observatie en nabespreken, zo’n 160 uur voor de nul- en eindmeting bij een team van 40 docenten
• Ruimte in de studiedagen om te werken langs de lijn van basis- naar gevorderde docentvaardigheden

Voor besturen

Wil je het programma op meerdere scholen inzetten? Dan stemmen we de opzet af op je bestuur, zodat scholen van elkaar leren en je bovenschools zicht krijgt op de kwaliteit van het lesgeven. Doordat alle scholen met dezelfde nul- en eindmeting werken, kun je ze ook onderling vergelijken.

Ervaringen

“Voor het eerst zien we zwart op wit waar ons team staat en wat onze begeleiding oplevert. Docenten weten precies aan welke vaardigheid ze werken.” – directeur bedrijfsvoering

“Doordat al onze scholen met dezelfde nul- en eindmeting werken, zien we bovenschools waar we staan en waar investeren het meeste oplevert.” – directeur kwaliteitszorg

“Mijn gesprekken met docenten gaan nu over één concrete volgende stap in plaats van een wisselende lijst verbeterpunten. Daar worden de gesprekken beter van, de docenten gefocust en de teamontwikkeling concreter.” – teamleider

Door wie wordt het programma gegeven?

Ik ben Basten Berg, onderwijskundige en oprichter van Een meester in leren. Ik begon als biologiedocent in het vmbo, in projectgestuurd onderwijs en in probleemklassen. Aan de Hogeschool Utrecht begeleidde ik als lerarenopleider meer dan 2.000 docenten bij hun start in het onderwijs en gaf ik als opleidingsmanager leiding aan een team van 25 fte.

Als landelijk projectleider bij 10voordeleraar ben ik verantwoordelijk voor de herijking van de kennisbases van de hbo-lerarenopleidingen. In opdracht van OCW leid ik daarnaast de landelijke ontwikkeling van de bijscholingstrajecten voor mbo-docenten Nederlands, rekenen-wiskunde en burgerschap. Ook doe ik met prof. dr. Wim van de Grift, de ontwikkelaar van ICALT, onderzoek naar het effect van lesobservatie op docentontwikkeling, en ben ik mede-auteur van het boek Een meester in leren.

Die combinatie van onderzoek, landelijk beleid en de praktijk van de school breng ik mee naar jouw school. Zo sluit het programma aan op wat er landelijk van je team gevraagd wordt én op de begeleiding die je al hebt.

Wat het kost

De prijs hangt af van de omvang van je team. Na het kennismakingsgesprek krijg je een voorstel op maat. Voor besturen met meerdere scholen maken we een gezamenlijk voorstel.

Omdat het programma bijdraagt aan betere resultaten bij lezen en rekenen, kan het passen binnen je middelen voor de basisvaardigheden.

Wil je weten of je leerlingen beter leren van de professionalisering in je school?

Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek van 30 minuten: BastenBerg@EenMeesterinLeren.nl