Kernreflectie met het reflectiemodel van Korthagen
Auteur: Basten Berg
Gepubliceerd: 8/feb/2026
Redacteur: Gezocht
Wil je dit artikel redigeren? Dat kan! Heb je een foutje gevonden of mis je informatie? Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl en help zo mee om het onderwijs te verbeteren.
Inhoudsopgave
- Wat Is Kernreflectie?
- Een voorbeeld van oppervlakkige reflectie
- Wat Zijn De Vijf Stappen Van Korthagen?
- Welke vragen stel je tijdens een Korthagenreflectie?
- Een voorbeeld van Korthagen reflectie
- Overeenkomsten en invloeden van de leerstijlen van Kolb op Korthagen
- Samenvatting
Welkom op het platform eenmeesterinleren.nl. Een plek voor leraren, andere onderwijsprofessionals en iedereen die geïnteresseerd is in het reflectiemodel van Korthagen.
Na het lezen van dit artikel ken je de definitie van reflectie volgens het model, de vijf stappen van het reflectiemodel, en kun je deze gebruiken om zelf tot kernreflectie te komen.
Vanuit mijn achtergrond als leraar biologie, onderwijskundige en lerarenopleider schrijf ik artikelen en maak ik video’s om fundamentele theorieën over onderwijs, leren en lesgeven begrijpelijk aan te bieden.
Op de community voor leraren vind je een overzicht van alle uitgewerkte theorieën, geordend per thema en een groep collega’s om samen mee te leren.
1. Wat Is Kernreflectie?
Professor Fred Korthagen ontwikkelde een reflectiemodel om tot kernreflectie te komen. Kernreflectie zorgt ervoor dat je niet op de oppervlakte blijft, maar reflecteert op het niveau van je kernkwaliteiten. zoals te zien is in het artikel over het UI-model van Korthagen! Op die manier is de reflectie dieper en waardevoller voor je ontwikkeling. Maar hoe kom je tot deze kernreflectie?
Deze video is gewoon vrij te gebruiken! Link wel even naar https://eenmeesterinleren.nl/reflectiemodel-van-korthagen
2. Een voorbeeld van oppervlakkige reflectie
Esmee is een eerstejaars student aan de opleiding tot lerares Nederlands en ze heeft het naar haar zin op de opleiding. Alleen de lessen waarin gesprekstechnieken met leerlingen worden geoefend, spreken haar niet aan. Vooral het doen van een rollenspel vindt ze onzin. Ze schrijft de volgende reflectie: “Die trainingslessen zijn minder leuk. Ja, ze zijn wel nuttig, want gespreksvaardigheden zijn belangrijk als leerkracht, maar dat kun je toch ook lezen in een boek? Dan weet je toch ook hoe het moet? Waarom moet het allemaal uitgespeeld worden in een rollenspel? Ik ben gewoon niet goed in toneelspelen, ik kan dat niet. Ik maak veel liever een schriftelijke toets om te bewijzen dat ik het kan.”
In deze reflectie maakt Esmee aantal klassieke fouten bij het terugblikken op de trainingslessen. Ten eerste is er geen personalisatie, ook is er geen concrete situatiebeschrijving. Ze bekijkt het probleem slechts van één kant en is erg stellend in haar beschrijving waardoor ze niet zoekt naar een oplossing. Ze stelt haar eigen gedrag niet centraal en gaat niet in op haar eigen gevoel. Bovendien legt ze alle verantwoordelijkheid extern! Hoe zou Korthagen haar helpen?
3. Wat Zijn De Vijf Stappen Van Korthagen?
Korthagen ontwikkelde in 1993 een spiraalmodel met vijf stappen om te reflecteren gestructureerd aan te pakken. Hij omschrijft reflecteren als een gesprek voeren met jezelf. Deze mentale vaardigheid stelt je in staat om te kunnen leren van wat je meemaakt door ervaringen om te vormen tot kennis en nieuwe inzichten in nieuwe situaties.
Stap 1 is het handelen of ervaring opdoen in een concrete betekenisvolle situatie. Denk bijvoorbeeld aan je eigen les, een mailwisseling met ouders of rapportbespreking.
In Stap 2 blik je terug op die situatie en is het belangrijk om tot concretisering te komen door de situatie te analyseren vanuit je eigen perspectief maar ook dat van anderen. Wat vonden de leerlingen, collega’s en ouders bijvoorbeeld van de situatie?
Stap 3 richt zich op persoonlijke, belangrijke aspecten van de situatie. Probeer tot de kern te komen van het probleem: waarom vond jij het lastig? Dat kun je alleen duidelijk maken als je de situatie nauwkeurig onderzoekt en jezelf goed expliciteert. Leg uit waarom je handelde zoals je deed en waar je gevoel vandaan kwam.
In Stap 4 stel je vanuit de theorie relevante alternatieven voor om anders te kunnen handelen. Stel dat de situatie weer voorkomt, hoe zou je het, op basis van de theorie, dan anders kunnen doen? Formuleer bij voorkeur meerdere handelingsalternatieven. Als je hiermee klaar bent selecteer je uit al deze alternatieven één concreet voornemen dat je echt gaat uitvoeren!
In Stap 5 probeer je dit gekozen voornemen uit en ervaar je hoe jouw ‘nieuwe’ handelen weer leidt tot een nieuwe situaties en nieuwe ervaringen. Deze ervaringen kun je gebruiken als nieuwe Stap 1 van een nieuwe reflectiecyclus.
Om deze reden wordt het model ook wel het spiraalmodel voor reflectie genoemd. Zo ontstaat een cyclische en iteratief proces. In andere woorden: je leert steeds een beetje bij door het uitvoeren handelingen en de reflecties daarop. Maar welke vragen stel je jezelf tijdens in een Korthagen reflectie?
4. Welke vragen stel je tijdens een Korthagenreflectie?
Als hulpmiddel bij het beschrijven van de afzonderlijke Stappen heeft Korthagen een aantal richtvragen opgesteld die kunnen helpen bij het aanbrengen van de juiste inhoud en focus. Nu is het niet de bedoeling bij een reflectieverslag om puntsgewijs alle vragen te beantwoorden, maar om concreet beschrijvend tot één logisch verhaal te komen.
Bij schriftelijk reflecteren is het namelijk een valkuil dat de reflectie oppervlakkig blijft. Je kunt diepgang aanbrengen in je reflectie door jezelf bloot te durven geven, een onderzoekende houding aan te nemen en je eigen gedrag centraal te stellen. In de afbeelding zie je de richtvragen per stap.
Ik heb voor het gemak ook een gratis reflectieformulier met de vijf stappen en de richtvragen gemaakt om je te helpen bij het maken van een volledige Korthagen reflectie. Je vindt het reflectieformulier op de community van een meester in leren (via deze link).
5. Een (kort) voorbeeld van Korthagen reflectie
Esmee gebruikt de richtvragen en begint met het schrijven van een nieuwe, verbeterde reflectie waarin ze ingaat op hoe haar eigen gevoelens invloed hebben gehad op haar handelen. Het is een belangrijke stap in haar leerproces.
6. Overeenkomsten en invloeden van de leerstijlen van Kolb op Korthagen
De relatie tussen het reflectiemodel van Korthagen en de leercyclus van Kolb is genuanceerd en vraagt om een kritische analyse. Hoewel er duidelijke overeenkomsten zijn, is het te simplistisch om te zeggen dat Korthagen zijn model volledig heeft gebaseerd op Kolb. Hieronder een analyse van de relatie tussen beide modellen:
- Cyclisch karakter: Beide modellen beschouwen leren als een cyclisch proces. Kolb’s cyclus en Korthagen’s reflectiemodel delen een structurele overeenkomst: ervaring, reflectie en actie zijn kernbegrippen. Dit wijst erop dat Korthagen zich liet inspireren door Kolb.
- Ervaringsgericht leren: Kolb stelt dat leren begint bij concrete ervaring en dat reflectie essentieel is om abstracte inzichten te ontwikkelen en nieuwe acties te plannen. Korthagen volgt een vergelijkbare lijn: reflectie op concrete situaties leidt tot inzichten die vertaald worden naar praktische verbeteringen.
- Praktijkgerichtheid: Korthagen positioneert zijn model expliciet in een onderwijscontext, maar de nadruk op leren uit ervaring is een thema dat ook in Kolb’s werk sterk aanwezig is.
7. Samenvatting
Korthagen ontwikkelde in 1993 een reflectiemodel met vijf stappen om tot kernreflectie te komen. De stappen zijn:
- Handelen/ervaren: Onderneem iets concreets, zoals een les geven of een gesprek voeren.
- Terugblikken: Analyseer de actie vanuit meerdere perspectieven, zoals die van jezelf, leerlingen of collega’s.
- Bewustwording: Onderzoek waarom je het moeilijk vond en identificeer je gevoelens en motivaties.
- Alternatieven: Ontwikkel nieuwe handelwijzen op basis van theoretische inzichten. en kies er een om uit te voeren
- Toepassing: Voer het gekozen alternatief uit en begin de cyclus opnieuw met de nieuwe ervaringen.Dit cyclische proces bevordert continu leren door diepgaande reflectie.
Als hulpmiddel bij het beschrijven van de afzonderlijke stappen heeft Korthagen een aantal richtvragen opgesteld die kunnen helpen bij het aanbrengen van de juiste inhoud en focus. Let wel op! het is niet de bedoeling om de vragen puntsgewijs te beantwoorden in je reflectie verslag. Gebruik de vragen als hulpmiddel om concreet te beschrijvend tot één logisch verhaal te komen.
Reflectie volgens Korthagen leidt tot kernreflectie op het niveau van je kernkwaliteiten. Het UI-model van Korthagen helpt je om deze kernkwaliteiten te ontdekken. In dit artikel wordt het UI-model verder uitgelegd.
Op zoek naar praktische kennis over onderwijs en
een betrokken groep collega’s om samen mee te leren?
“Al je vragen over onderwijs, leren en lesgeven snel en op een pek beantwoord door
collega’s en andere experts”
‘Heb je vanuit je expertise of ervaring aanvullingen of kritiek op het artikel? Deze input is altijd welkom! Stuur dan een mail naar bastenberg@eenmeesterinleren.nl, zodat we informatie toe kunnen voegen of de fout kunnen herstellen!‘